Türkiye İstatistik Kurumu’nun açıkladığı Beşeri Sermaye Endeksi verileri, sadece rakamlardan ibaret bir istatistik değil. Aslında her il için geleceğe dair önemli ipuçları taşıyan bir gösterge. 2023 verilerine bakıldığında, Türkiye ortalaması 0.690 olurken, Malatya’nın puanı bu ortalamanın altında kalarak 0.668 seviyesinde kaldı. Dahası, Malatya son üç yılda düşüş yaşayan iller arasında öne çıkıyor.
Bu tablo bize ne söylüyor? Öncelikle, Malatya’nın eğitim ve sağlık başta olmak üzere insan kaynağına yaptığı yatırımların, ülke ortalamasının gerisinde kaldığını açıkça ortaya koyuyor. Beşeri Sermaye Endeksi, bugünün çocuklarının 18 yaşına geldiğinde sahip olacakları sağlık ve eğitim düzeyini, dolayısıyla gelecekteki üretkenliklerini ölçüyor. Yani mesele yalnızca bugünün değil, yarının Malatya’sının nasıl bir insan kaynağına sahip olacağı meselesi.
DÜŞÜŞÜN NEDENLERİ ÜZERİNE
Malatya, 2021 yılında 0.690 seviyesinin biraz üzerinde seyreden bir puana sahipti. Ancak 2023’e gelindiğinde -0.022 puanlık bir düşüş ile gerileme gösterdi. Bu düşüşü Hatay, Adıyaman, Kahramanmaraş ve Manisa gibi illerle birlikte “en çok kaybedenler” listesine taşıdı.
Deprem felaketinin bölgede yarattığı sosyo-ekonomik tahribatı unutmamak gerekiyor. Eğitim altyapısındaki aksaklıklar, sağlık hizmetlerine erişimde yaşanan sorunlar ve göç hareketleri, endeksin bileşenlerini doğrudan etkileyen faktörler. Malatya’nın kaybı, yalnızca rakamsal bir düşüş değil; geleceğe dair umutların da törpülendiğinin bir işareti olabilir.
KOMŞU İLLERLE KIYASLAMA
İlginçtir ki komşu Erzurum da benzer bir tabloyla karşımızda. Erzurum’un puanı 2022’de 0.691 iken, 2023’te 0.675’e geriledi. Bu iki ilin ortak sorunu, eğitimdeki kalite ve erişim meselesi. Erzurum’un eğitim bileşeni 0.704 iken, Malatya’da da bu puanın düşük olduğu tahmin edilebilir. Zira eğitimdeki her küçük aksaklık, yıllar içinde katlanarak karşımıza çıkıyor.
Diğer yandan Çanakkale, Antalya, Eskişehir gibi illerin öne çıkması, aslında yol haritasını da gösteriyor. Nitelikli öğretmen dağılımı, sağlık hizmetlerine erişimdeki kolaylık, sosyal destek mekanizmalarının etkinliği… Bunlar, yüksek puanlı illerin ortak özellikleri.
MALATYA İÇİN NE YAPILMALI?
Beşeri Sermaye Endeksi’nin il bazlı açıklanması, aslında yerel yönetimler için önemli bir fırsat. Artık elimizde ölçülebilir bir “karnemiz” var. Bu karneden ders çıkararak, geleceğe yatırım yapma imkânımız da var.
Malatya’da öncelikle eğitime yönelik yatırımların artırılması gerekiyor. Özellikle kırsal mahallelerde eğitim imkânlarının geliştirilmesi, öğrenci başına düşen öğretmen sayısının artırılması şart. Sağlık tarafında ise erişim kolaylığı, aile hekimliği sisteminin güçlendirilmesi ve çocuk sağlığına dönük hizmetlerin yaygınlaştırılması büyük önem taşıyor.
Bir başka kritik mesele de göç. Genç nüfusun Malatya’dan büyük şehirlere veya yurt dışına göç etmesi, beşeri sermayeyi doğrudan zayıflatıyor. Nitelikli iş imkânlarının artırılması, gençlerin kendi şehirlerinde geleceğini kurabilmeleri için kritik bir adım.
SONUÇ: BİR UYARI ZİLİ
Beşeri Sermaye Endeksi, bugün için Malatya’ya sarı bir uyarı zili yakmış durumda. 0.668 puan, sadece bir sayı değil; bu ilin gelecekte nasıl bir insan kaynağına sahip olacağının ipucu. Eğer bu tablo ciddiye alınmazsa, birkaç yıl içinde üretken nüfusun azalması, ekonomik dinamizmin zayıflaması ve toplumsal sorunların artması kaçınılmaz olacaktır.
Malatya için mesele artık net: Eğitime ve sağlığa yatırım yapmak, insan kaynağını güçlendirmek ve gençlere şehirde tutunacak bir gelecek sunmak. Çünkü beşeri sermaye, en değerli sermayedir.