Toplumları ayakta tutan en önemli değerlerden biri paylaşma ve dayanışma kültürüdür. Yüzyıllardır Anadolu’nun mayasında bulunan yardımlaşma duygusu, insanları birbirine bağlayan en güçlü bağlardan biri olmuştur. “Komşusu açken tok yatan bizden değildir” sözü de bu anlayışın en güçlü ifadelerinden biridir. Bu söz, yalnızca bir öğüt değil; aynı zamanda bir hayat felsefesi, bir vicdan çağrısıdır.
Bugün modern hayatın koşuşturması içerisinde çoğu zaman etrafımızda yaşananları fark edemiyoruz. Aynı apartmanda yaşadığımız komşumuzun, aynı sokakta yürüdüğümüz bir ailenin nasıl bir hayat mücadelesi verdiğini çoğu zaman bilmiyoruz. Oysa geçmişte mahalle kültürü bunun tam tersiydi. İnsanlar birbirlerinin kapısını çalar, halini hatırını sorar, bir tas çorbayı paylaşmanın mutluluğunu yaşardı.
Eskiden mahallelerde “komşu hakkı” diye bir kavram vardı. Bir evde yemek piştiğinde komşuya da gönderilirdi. Bir evde hastalık olduğunda herkes seferber olurdu. Bir aile sıkıntıya düştüğünde mahalle halkı el birliğiyle o aileye destek olurdu. Bu dayanışma kültürü yalnızca maddi yardım anlamına gelmezdi; aynı zamanda bir gönül bağı, bir insanlık sorumluluğuydu.
Bugün ise kalabalık şehirlerde insanlar birbirine her zamankinden daha yakın ama aynı zamanda bir o kadar da uzak yaşıyor. Aynı apartmanda yıllarca oturup komşusunun adını bile bilmeyen insanlar var. Oysa komşuluk sadece kapı komşusu olmak değildir; komşuluk aynı zamanda bir sorumluluktur. Birbirimizin derdiyle dertlenmek, sevinciyle sevinmek, ihtiyaç anında el uzatabilmektir.
“Komşusu açken tok yatan bizden değildir” sözü bize yalnızca açlığı değil, duyarsızlığı da hatırlatır. Çünkü açlık sadece sofradaki ekmekle ilgili değildir. Bazen bir insanın en büyük açlığı ilgiye, merhamete ve anlayışa duyduğu ihtiyaçtır. Bir kapıyı çalmak, bir selam vermek, “Bir ihtiyacın var mı?” diye sormak bile büyük bir iyilik olabilir.
Özellikle ekonomik sıkıntıların arttığı dönemlerde bu sözün anlamı daha da derinleşiyor. Birçok insan geçim mücadelesi veriyor, bazı aileler temel ihtiyaçlarını bile karşılamakta zorlanıyor. Böyle bir dönemde toplum olarak birbirimize daha fazla sahip çıkmamız gerekiyor. Yardımlaşma sadece kurumların ya da devletin görevi değildir; aynı zamanda bireylerin de sorumluluğudur.
İslam kültüründe komşuluk hakkı son derece önemlidir. Peygamber Efendimizin komşulukla ilgili pek çok hadisi vardır ve bu hadislerde komşuya iyilik yapmak, onun hakkını gözetmek, onu incitmemek sık sık vurgulanır. Bu anlayış, toplumun birlik ve beraberliğini güçlendiren en önemli değerlerden biridir.
Komşuluk sadece zor zamanlarda hatırlanan bir kavram olmamalıdır. İyi günlerde de komşularımızla selamlaşmak, bir kahve içmek, bir sohbet etmek mahalle kültürünü canlı tutar. Çünkü güçlü toplumlar güçlü ilişkiler üzerine kurulur. İnsanlar birbirini tanıdıkça güven duygusu artar, dayanışma da güçlenir.
Bugün belki de yeniden mahalle kültürünü hatırlamaya ihtiyacımız var. Kapımızın önünden geçen komşumuza bir selam vermek, ihtiyacı olan bir aileye destek olmak, bir tabak yemeği paylaşmak aslında çok zor değil. Küçük görünen bu davranışlar toplumun ruhunu besleyen büyük değerlerdir.
Unutmayalım ki paylaşmak insanı eksiltmez, aksine çoğaltır. Bir lokma ekmek bölüşüldüğünde bereket artar, bir gönül kazanıldığında insanlık büyür. Çünkü insanın gerçek zenginliği sahip oldukları değil, paylaşabildikleridir.
Bugün çevremize biraz daha dikkatle bakalım. Belki bir kapının ardında sessiz bir ihtiyaç, belki bir gönülde beklenen küçük bir yardım vardır. Bazen bir selam, bazen bir destek, bazen de sadece bir hatırlanma hissi bile bir insanın hayatını değiştirebilir.
Bu yüzden gelin, kadim bir öğüdü yeniden hatırlayalım:
Komşusu açken tok yatan bizden değildir.
Bu söz yalnızca bir cümle değil, insanlığın vicdanıdır.
Ve bu vicdanı yaşatmak hepimizin sorumluluğudur.