Son zamanlarda gündeme düşen hayvana şiddet görüntüleri, artık yalnızca birkaç gün konuşulup unutulan olaylar olmaktan çıktı; toplumun vicdanında derin izler bırakan, rahatsız edici bir gerçekliğin sürekli hatırlatıcısı haline geldi. Sosyal medyada paylaşılan her yeni görüntü, kısa süreli bir öfke dalgası yaratıyor; insanlar tepki gösteriyor, cezaların artırılmasını talep ediyor, yetkililere çağrıda bulunuyor. Ancak bu öfke ne yazık ki çoğu zaman kalıcı bir dönüşüme evrilemiyor. Birkaç gün sonra yeni bir gündem, bu ağır gerçeğin üzerini örtüyor. Oysa hayvana yönelik şiddet, gelip geçici bir gündem maddesi değil; kökleri derinlere uzanan toplumsal bir sorundur.
Hayvana şiddet, çoğu zaman bireysel bir öfke patlaması ya da “anlık kontrol kaybı” olarak açıklanmaya çalışılır. Bu bakış açısı, sorunun boyutunu küçültmekten başka bir işe yaramaz. Çünkü bir canlıya, üstelik kendini savunma imkânı olmayan bir canlıya bilinçli şekilde zarar vermek, yalnızca anlık bir davranış değildir; bu, ciddi bir empati eksikliğinin ve içselleşmiş bir şiddet eğiliminin göstergesidir. Daha da önemlisi, bu tür davranışların çoğu zaman başka şiddet biçimlerinin habercisi olduğu bilimsel araştırmalarla da ortaya konmuştur. Yani bir hayvana zarar veren kişi, yalnızca o hayvana değil, toplumun güvenliğine de tehdit oluşturur.
Bir toplumun gelişmişliği yalnızca ekonomik göstergelerle ölçülemez. Asıl belirleyici olan, o toplumun en savunmasız üyelerine nasıl davrandığıdır. Bu savunmasızlar arasında yalnızca çocuklar, yaşlılar ya da dezavantajlı bireyler yoktur; hayvanlar da bu grubun bir parçasıdır. Sokakta yaşayan bir köpeğe tekme atan, bir kediyi aç bırakan ya da bir hayvanı eğlence uğruna inciten bir zihniyet, aslında yalnızca hayvanlara değil, yaşamın kendisine saygı duymayan bir anlayışı temsil eder. Bu anlayışın yaygınlaşması ise toplumun genelinde bir duyarsızlaşmaya yol açar.
Elbette bu noktada hukuki düzenlemelerin rolü büyüktür. Son yıllarda hayvan hakları konusunda çeşitli yasal adımlar atılmış olsa da, uygulamada ciddi eksiklikler olduğu görülmektedir. Verilen cezaların çoğu zaman caydırıcı olmaktan uzak olması, faillerde bir “nasıl olsa bir şey olmaz” düşüncesi yaratmaktadır. Oysa gerçek bir caydırıcılık, suçun karşılığının net ve kararlı bir şekilde verilmesiyle mümkündür. Yasal düzenlemeler yalnızca var olmakla kalmamalı; etkin bir şekilde uygulanmalı ve toplumda adalet duygusunu güçlendirmelidir.
Ancak sorunun çözümünü yalnızca cezalarda aramak da yeterli değildir. Çünkü şiddet, çoğu zaman öğrenilen bir davranıştır. Bu nedenle eğitimin rolü göz ardı edilemez. Çocuklara küçük yaşlardan itibaren hayvan sevgisinin aşılanması, doğaya ve diğer canlılara saygı duymanın öğretilmesi büyük önem taşır. Bir çocuğun bir hayvanla kurduğu sağlıklı ilişki, onun empati kurma becerisini geliştirir. Empati ise yalnızca hayvanlara değil, insanlara karşı da daha anlayışlı ve şefkatli bir birey olmanın temelini oluşturur. Bu yüzden eğitim politikalarının, yalnızca akademik başarıyı değil, aynı zamanda etik değerleri de kapsaması gerekir.
Medya ve sosyal medya ise bu konuda iki ucu keskin bir bıçak gibidir. Bir yandan yaşanan olayların görünür olmasını sağlayarak farkındalık yaratır; diğer yandan şiddet görüntülerinin sürekli dolaşımda olması, zamanla duyarsızlaşmaya yol açabilir. İnsan zihni, sürekli tekrar eden görüntülere karşı bir savunma mekanizması geliştirir ve bir süre sonra bu görüntüler “normalleşmeye” başlar. Bu nedenle önemli olan yalnızca bu görüntüleri paylaşmak değil; çözüm odaklı bir kamuoyu oluşturabilmektir. Bilinçlendirme kampanyaları, sorumluluk projeleri ve yapıcı tartışmalar, bu sürecin önemli bir parçası olmalıdır.
Hayvana yönelik şiddet, aslında bir sonuçtur. Bu sonucun arkasında sevgisizlik, eğitimsizlik, denetimsizlik ve çoğu zaman cezasızlık yatmaktadır. Bu unsurlar bir araya geldiğinde, şiddet kaçınılmaz hale gelir. Dolayısıyla çözüm de bu unsurların ortadan kaldırılmasından geçer. Devletin etkin politikalar üretmesi, sivil toplum kuruluşlarının aktif rol alması ve bireylerin sorumluluk bilinciyle hareket etmesi gerekmektedir.
Unutmamak gerekir ki bir toplumda şiddet, bir kez meşrulaştığında sınır tanımaz. Bugün bir hayvana yönelen şiddet, yarın bir insana yönelebilir. Bu nedenle mesele yalnızca hayvan hakları meselesi değildir; aynı zamanda bir insanlık meselesidir. Vicdan, parçalı bir yapı değildir. Ya tüm canlılar için vardır ya da yoktur.
Belki de artık kendimize şu soruyu daha yüksek sesle sorma zamanı gelmiştir: Biz nasıl bir toplum olmak istiyoruz? Şiddeti görmezden gelen, unutmaya meyilli bir toplum mu; yoksa her canlının yaşam hakkını savunan, adalet duygusunu içselleştirmiş bir toplum mu?