Malatya, her geçen gün büyüyen, gelişen ama aynı oranda sorunları da artan bir şehir. Özellikle ulaşım ve trafik konusu, son yıllarda Malatya'nın en çok şikâyet edilen başlıklarından biri hâline geldi. Gün içerisinde belirli saatlerde kısmen akıcı olan trafik, akşam saatlerinde tam bir çileye dönüşüyor.
İş çıkış saatleri olan 17.00-19.30 arası, şehirde tam anlamıyla trafik kilitleniyor. Atatürk Caddesi, İnönü Caddesi, Fahri Kayahan Bulvarı, Turgut Özal Bulvarı ve Çevreyolu gibi ana arterlerde araçlar neredeyse ilerleyemez hâle geliyor. Bazı sürücüler 5 dakikada geçmesi gereken mesafeyi 30 dakikada kat etmeye çalışıyor. Üstelik bu tablo, sadece hafta içiyle sınırlı değil; hafta sonu AVM trafiği, çarşı yoğunluğu ve düzensiz otopark sorunu da tabloyu ağırlaştırıyor.
MALATYA NEDEN TIKANIYOR?
Malatya’nın trafik sorunu sadece araç fazlalığıyla açıklanamaz. Bu sorunun temelinde birden çok katman yatıyor:
Şehrin imar planları, artan nüfusu ve taşıt sayısını göz önüne almadan geçmişten gelen yapılaşma alışkanlıklarıyla devam ediyor. Özellikle yeni mahallelerde yollar dar, otoparklar yetersiz, bağlantı arterleri ise yetersiz planlanmış durumda. Yol alternatiflerinin eksikliği: Malatya'nın doğu-batı ekseninde uzanan yapısı, ulaşımda belirli güzergâhları zorunlu kılıyor. Alternatif yolların azlığı, trafiği belli noktalarda yığılmaya mahkûm ediyor.
Trambüs sistemi ilk yıllarında umut vadetse de güzergâh çeşitliliği ve etkinliği istenilen seviyeye ulaşamadı. Vatandaşların büyük bölümü hâlâ özel araç kullanmakta ısrarlı. Bu da her akşam trafiğe binlerce aracın çıkması demek. Otopark ve kavşak sorunları: Şehir merkezinde otopark yetersizliği nedeniyle sürücüler ikinci sıra park yapıyor. Bu da trafiği ciddi ölçüde tıkıyor. Aynı şekilde sinyalizasyon sistemleri yetersiz; kavşaklardaki trafik ışıkları bazen trafik akışını kolaylaştırmak yerine, daha da karmaşık hâle getiriyor.
ALTERNATİF YOLLAR, BAĞLANTI HATLARI VE YENİ PROJELER
Trafiği rahatlatmanın en pratik yollarından biri, alternatif güzergâhlar oluşturmak. Bu kapsamda yıllardır gündemde olan Kuzey Çevre Yolu, aslında Malatya'nın trafik sorununa ilaç olacak nitelikte bir proje. Ancak inşaatı yavaş ilerliyor ve hâlâ bitmiş değil. Tamamlandığında Doğu-Batı yönlü araç geçişlerini şehir içine sokmadan dışarıdan yönlendirecek. Bu projeye hız verilmesi şart.
Bunun yanı sıra, Yeşilyurt-Çilesiz-TEC bölgesinde kısa bağlantı yollarının yapılması, Eski Malatya ve Battalgazi güzergâhlarının düzenlenerek alternatif hâle getirilmesi gerekiyor. Özellikle okullar bölgesine, üniversite kampüsüne ve yeni sanayi alanlarına giden yolların daha fazla çıkış noktasıyla desteklenmesi elzemdir. Ayrıca, yeni yapılaşma bölgelerinde yol genişliği ve bağlantı yolları önceden planlanmalı. Özellikle TOKİ konutlarının yoğun olduğu alanlarda trafik çıkmazlara dönüşmeden gerekli önlemler alınmalı.
TOPLU TAŞIMA SİSTEMİ YENİDEN ELE ALINMALI
Toplu taşıma sisteminin etkinleştirilmesi, Malatya trafiğini rahatlatacak en temel adımlardan biridir. Otobüs seferlerinin saatleri ve güzergâhları yeniden planlanmalı. Özellikle mesai başlangıcı ve bitişinde ek seferler konulmalı. Yeni trambüs hatları oluşturularak, sadece ana caddeler değil, mahalle araları da entegre edilmeli. Akıllı bilet sistemleri, duraklarda dijital ekranlar ve mobil uygulamalarla ulaşım bilgisi şeffaflaştırılmalı. Yolcu bekleme süreleri düşürülerek güven artırılmalı. Öğrenci, memur ve emekli gruplarına özel teşvikler sunularak özel araç yerine toplu taşıma tercih edilir hâle getirilmeli.
TEKNOLOJİK ÇÖZÜMLER VE TRAFİK KÜLTÜRÜ
Trafik sadece fiziksel altyapıyla çözülmez; trafik yönetimi ve kültürü de önemlidir. Malatya’da acil olarak: Kavşaklara akıllı sinyalizasyon sistemleri entegre edilmeli. Trafik yoğunluğuna göre sinyal süreleri otomatik olarak ayarlanmalı. Trafik denetimleri artırılmalı. İkinci sıra parklara, kavşak içi geçişlere ve yaya geçidi ihlallerine ciddi cezalar uygulanmalı. Sürücü eğitimleri, kamu spotları ve yerel medya aracılığıyla trafik bilinci yükseltilmeli. Malatya'da trafik sadece fiziksel değil, aynı zamanda toplumsal bir sorun hâline gelmiş durumda.
ŞEHİR NEFES ALMAK İSTİYOR
Malatya, yalnızca kayısısıyla değil; kültürü, ekonomisi ve insanıyla da büyüyen bir şehir. Ancak bir şehrin gerçek büyüklüğü, altyapısının, yaşam kalitesinin ve günlük yaşanabilirliğinin de bu büyümeye eşlik etmesiyle olur. Trafik, sadece yollardaki araç sayısı değil; bir şehrin organizasyon kapasitesinin de aynasıdır.
Bugün Malatya’da trafik, günden güne daha karmaşık hâle gelirken, yetkililerin bu sorunu ‘kronikleşmeden’ çözmesi gerekiyor. Alternatif yollar açılmalı, toplu taşımaya yatırım yapılmalı, kent planlaması bugünden yarına değil; 50 yıl sonrasını gözeterek yapılmalı. Artık sadece sorunları konuşmanın değil; çözüm üretmenin ve uygulamanın zamanı.