…Anlatılanlara göre 8. Yüzyılda yaşamış olan Battal Gazi atlarını otlatırken sulamak için Orduzu’daki Üç oluklu pınara getirir. Atlarını suladıktan sonra su içmek için pınarın gözesine eğilince elinde tuttuğu çınar çubuğunu suyun kenarındaki çamura batırır. Çayırda yayılırken dağılan atları toparlayıp oradan uzaklaşır. Diktiği yerde unuttuğu çınar çubuğundan bugünkü ulu çınar ağacı yetişir. Yörede Battal Gazi’nin çınarı olarak bilinen ağaç, halen büyük bir anıt gibi yükselmektedir.
Asırlar sonra içi boşalan ağacın yıldırım düşmesi sonucu iki dala ayrıldığı görülür. Dalların gövde sürgününden büyümüş filizleri irilerek genişçe bir gölgelik oluşturmuştur. Ağacın etrafında gözler halinde gürül gürül kaynak suyu akar. Çınarın kök kısmında kocaman bir oyuk vardır.
Malatyalılar zaman içerisinde dinlenme mekânı ve Battal Gazi’nin emaneti olarak buraya uğrarlar. Çarşıbaşı mahallesinde Çınarönü dedikleri bu mekâna, Battal Gazi’nin hatırasından dolayı ziyarette bulunmak gelenek halini almıştır.
Çocuğu olmayan kadınlar bu çınarı ziyaret edip pınardan su içerler. Böylece çocuk sahibi olacaklarına inanırlar. Ziyaret esnasında getirilen yiyecekler hep birlikte yenilir. Çevrede bulunan insanlarla paylaşılır. Günümüzde de bu ziyarete ilgi devam etmektedir.
Battal Gazi, Malatya Serdarı olduğu dönemde, şehrin güvenliğini sağlarken ya da avlanırken dinlenmek amacıyla birçok mağarayı mekân edinmiştir. Beydağı’nın eteklerinde bulunan mağaralar korunaklı ve gelebilecek düşmanın uzaktan fark edileceği bir konuma sahiptir. Malatya merkez İnderesi mevkii olarak bilinen, günümüzde Beydağı Tabiat Parkının üst kısımlarında olan Battal Gazi mağarası, yöre halkı tarafından ziyaret edilmektedir.
Battal Gazi, Pötürge civarındaki mağarasında dinlendiği bir gün düşmanlar izini bulur. Şiro Çayının öte tarafındaki evlerden birinde ekmek pişiren bir kadın, düşmanın geldiğini görünce Battal’a kötülük yapacaklarını anlar. Onu tehlikeden kurtarmak için hiç düşünmeden ocağın üstündeki kızgın sacın halkasını eline geçirip mağaraya doğru fırlatır. Ekmek sacı mağaraya şiddetle çarpar ve tam mağaranın üzerinde durur. Battal Gazi, tehlikeyi anlayınca kılıcını çeker ve gelen düşmanlarla savaşarak onları kılıçtan geçirir. Sacın izleri mağaranın ön tarafında halen görülmektedir. Yöre halkı Battal’ın mağarası diye burayı günümüzde de kutsamaktadır.
Battal Gazi’ye ait Malatya’da iki bahçe tespit edilmiştir. Bunlardan ilki Orduzu’daki Yumru Kilise’nin yanında Ulu Çınar ağacının karşısındaki alandır. İkincisi ise Kernek Gölü’nün batısında şimdi üzerinde evlerin bulunduğu beş dönümlük bahçedir. Ayrıca İnderesi’nde askeri alan içerisindeki bir pınar halk arasında Seyyit Battal Gazi çeşmesi olarak bilinir.
Battalgazi İlçesi Karahan Mahallesi’nde Derme Suyu ile Orduzu (Elmasuyu) Deresi’nin birleştiği bölgede türbe, namazgâh ile müştemilattan oluşan yapı topluluğu, Battal’ın doğduğu ev ve makamı olarak bilinmektedir. Evliya Çelebi Seyahatnamesinde anlatıldığına göre, Osmanlı Veziri Melek Ahmet Paşa tarafından Battal Gazi’nin doğduğu evin yanına türbe ve namazgâh yapılmıştır. Eski yapılar bakım ve onarımdan geçirilmiştir. Bu yapı, XVII. yüzyılın ikinci çeyreğinde mutfak ve ilave binalar yapılarak vakfiyeye dönüştürülmüştür. Daha sonra burası Bektaşi tekkesi olarak da kullanılmıştır.
Yöre halkı, Seyid Battal Gazi makamı olması nedeniyle duaların kabul edileceğini düşünerek her yıl yağmur duasını burada yapar. Duadan sonra kurbanlar kesilerek pişirilen yemekler hep birlikte yenir.
Yapılan kazılarda sekizgen planlı türbe, kuzey batı yönünde namazgâh ile kuzeyde Melek Ahmet Paşa’nın ilave ettirdiği yapılara ait olduğu düşünülen temel kalıntıları ortaya çıkarıldı. Bu çalışma sırasında soku taşı, geometrik süslemeli bordür taşları, seramik buluntular elde edildi. Bunlar sergilenmek üzere Malatya Müzesi’ne taşındı.
Duvar ve temeli ortaya çıkarılan Battal Gazi Evi ve müştemilatı, yetkililer tarafından ihya edilmeyi beklemektedir.
Battal Gazi Anadolu’nun vatan haline gelişini gerçekleştiren en önemli kahramanlarımızdan biridir. Battal’ın bu mücadele ile ortaya koyduğu cihat anlayışı Anadolu’nun Türk ve Müslümanlara yurt olmasının yolunu açmıştır. Battal Gazi başta olmak üzere bütün şehit ve gazilerimizi rahmetle anıyoruz.