…1.1.4. Eşe- Fatma Böceği/Gangaç İle Eşe-Fatma Taşının Benzeştirilmesi ve Böcekle İlgili İnanışlar
Hekimhan ve çevresinde sık görülen fosil örneklerinden biri olan Eşe- Fatma Taşı adıyla bilinen fosil, biçim olarak uğurböceğini andırmaktadır.Uğur böceğigiller familyasındandır. Yaşadığı yerler: Bitkiler üzerinde bulunurlar. Özellikleri: 3-10 mm uzunlukta, kubbemsi vücutlu, parlak renkli, benekli kınkanatlılar. Dünya genelinde 3000 kadar türü vardır. Yedi noktalı uğurböceği (Coccinellidaeseptempunctata), iki noktalı uğurböceği (A.bipunctata) en meşhurlarıdır. Kırıkkanatlılar takımından parlak renkli, vücudunun üst kısmı yarımküre şeklinde bir böcek olup, başı küçük, antenlerin uçları hafif topuz şeklindedir. Larva ve erginleri bitkiler üzerinde yaşar. Türkiye’de “Hanımböceği”, “Gelinböceği” veya “Uçuçböceği” olarak da bilinirler.
Uğur böceğinin kantları kapandığında eliptik bir görünüm aldığında sırt bölgesinde oluşan birleşim yeri çizgisi bereket taşındaki yarık ize benzetilmiştir. Uğur böceğinin zirai alanda bazı zararlıları yok ettiğine inanılır. Güzelyurt’ta Kangaç/Gangaç olarak bilinen uğurböceği, Sarıkız ve çevresindeki köylerde Eşe- Fatma Böceği olarak adlandırılmaktadır. Malatya’nın merkez- Çarmuzu Mahallesinde ise “Potincik”, Arguvan yöresinde de “İstanbul Böcüğü” olarak çeşitli adlar verildiği görülür.
Uğurböceği/Gangaç/İstanbul Böceği
Eşe-Fatma Taşı‘nın uğur ve bereket getirdiği düşünülerek kutsallaştırıldığı göz önünde bulundurulursa;“Uğurböceği” adına kaynaklık ettiği düşünülebilir. Biçimsel açıdan bakıldığında; uğur böceği kanatlarını kapattığında, sırt bölgesinin ortasında aynı Eşe-Fatma taşında olduğu gibi çizgisel bir yarık görünümü oluşur. Bu da biri canlı, diğeri cansız iki nesnenin benzeşme yönüyle bereket, şans, talihi de içine katarak bütünleştirildiğini düşündürmektedir.
Yörede, uğurböceğini öldürmek olumsuz bir bakışla, günah sayılan bir davranış olarak kabul edilir. Gangaç, Uğurböceği, Uç Uç Böceği, Ebem Böceği gibi adlarla tanınan Eşe-Fatma Böceği ile ilgili birçok tekerleme mevcuttur.
Çocukların, şahadet parmağına tırmanan böceği incitmemeye özen göstererek seslenir ve sonunda uçmasını bekler. Uçarsa iyiye alamettir.
“Gangaç, gangaç, k/ganını al da gaç”;
“Uç, uç, uç, uç…” denildiğinde uçarsa, buna çok sevinilir. Evin büyükleri bunu eve bereket geleceği yönünde yorumlarlar.
“Uç, uç Ebem Böceği uç, uçarsan uç, uçmazsan anana babana söylerim seni döver, uç, uç, uçta kaç…”
“Uç uç uğur böcüğüm
Bana terlik-papuç getir”
“Uç uç Ebem Böcüğü
Uçarsan anan-baban geliyi(yor)”
Malatya merkezde de; “Uç uç uğur böceğim/Bana potin getir” biçimindeki tekerlemelerle dileklerde bulunulur.
Tekerlemelerin bir bölümüne de yansıdığı görülen böceğin ölmesini istemediklerini ifade etmeleri de kutsal görülmesine örnek olarak kabul edilebilir. “Kanını al da gaç” deyimi, böceğin yere düşmesi halinde öleceğinden duyulan endişeyi ifade etmekte ve böceğin kendi kanı dökülmeden kaçması istendiğini belirtmektedir.
Biçim Benzetmesi: Buğday ve Üreme/Uğur Böceğinin Biçim Benzetmesi
Yere düşen Eşe-Fatma Böceği, ele alınarak uçurulmaya çalışılır. Çünkü yerde toprağa karışarak ölebileceğinden endişe edilir. Genellikle çiçek üzerinde, ağaç dallarında olanlara dokunulmaz. Kişinin üzerine konması halinde o kişiye uğur getirdiği düşünülür. Bir kişinin omzuna konduğu takdirde kesinlikle dokunmadan kendiliğinden uçup gitmesi için omuz hafifçe yukarıya kaldırılır.