Tarih boyunca gelenekle yenilemenin mücadele sürecinde gelenek yerini yenilenmeye bırakmak zorunda kalmıştır. Toplumların gelişim sürecinde en temel dinamiklerden biri yenilenme (modernleşme, değişim) ve gelenek (süreklilik, kültürel miras) arasındaki ilişkidir. Bu iki olgu çoğu zaman bir gerilim hattında buluşur. Gelenek, geçmişten devralınan değerleri, normları ve yaşam biçimlerini korumayı amaçlarken; yenilenme ise, değişim ve dönüşüm taleplerini beraberinde getirir. Sosyolojik açıdan bakıldığında, toplumlar bu iki kutup arasında sürekli bir denge arayışı içindedir.
Emile Durkheim, geleneksel değerlerin toplumsal bütünleşmede işlevsel olduğunu savunur. Ona göre ‘’normların devamlılığı,’’ toplumsal düzenin temelini oluşturur.
Max Weber ise modernleşme süreçlerinde “rasyonelleşmenin’’ ( akılcı ve hesaplanabilir olanın) geleneğin otoritesine karşı yükselişini vurgular.
Anthony Giddens ‘’modern toplum’’ durağan değil, kendini sürekli sorgulayan ve yeniden kuran bir yapıya sahiptir ...
Yenilenmenin dinamiklerine gelince, yenilenme, özellikle teknolojik gelişmeler, eğitim, şehirleşme ve küreselleşmenin etkisiyle hız kazanır. Modern iletişim araçları, bireylerin düşünce dünyalarını dönüştürmekte; yeni yaşam biçimleri ve değerler, toplumsal dokuyu yeniden şekillendirmektedir. Malatya örneğinde gördüğümüz gibi deprem sonrası yeniden şehrimizin yapılanma süreçlerinde ‘’yeni yapı normları v şehirin planlama anlayışları,’’ eski ‘’mahalle kültürüyle’’ karşı karşıya gelmektedir.
Ancak geleneğin gücünü de hafife almamak gerekir diye düşünüyorum. Gelenek, toplumların kimlik inşasında merkezi bir rol oynar. Bayramlar, dini ritüeller, aile yapısı ve mahalli dayanışma biçimleri, bireylere aidiyet hissi kazandırır. Özellikle kriz dönemlerinde (örneğin 6 Şubat 2023 Depremleri sonrası görüldüğü gibi) ‘’geleneksel dayanışma pratikleri’’ (imece, komşuluk yardımı, akrabalık bağları) modern kurumların eksik kaldığı noktaları tamamlamıştır.
Gelenekle - Yenilenme arasında sürekli bir mücadele alanın da olduğunu unutmayalım. Bunları özetle şöyle sıralayabiliriz.
Kentleşme: Yeni apartman yaşamı ile eski mahalle kültürü arasındaki gerilim.
Aile Yapısı: Geleneksel geniş aile ile çekirdek aile arasındaki dönüşüm.
Din ve Modernlik: İnançların korunması ile ‘’seküler’’ yaşam biçimlerinin yükselişi.
Eğitim: Geleneksel bilgi aktarımı ile bilimsel/rasyonel bilginin çarpışması.
Türkiye Cumhuriyet’inin kuruluşundan günümüze kadar gelen süreçte, yenilenme ile gelenek arasındaki yaşanan süreçlerle; darbelerin muhtıraların veriliş süreçlerini izlediğimizde bizlere ip uçlarını verdiğini düşünüyorum. Tanzimat’tan bu yana ‘’Batılılaşma Girişimleri,’’ bir yandan modern kurumları ortaya çıkarırken, diğer yanda geleneksel değerlerle çatışmıştır. Bugün de genç kuşakların dijital kültüre daha hızlı uyum sağlaması, yaşlı kuşakların ise geleneksel bağları sürdürme eğilimi, kuşaklararası gerilimi artırmaktadır.
Malatya’mızda gözlemlediğimiz gibi “yeni şehir planları” ile “eski mahalle dokusunu koruma” konusu bu tartışmaların somut bir yansımasıdır. Bunu dile getirirken devletin! sürekli kendisinin yaptığının sonuçlarının doğru olduğu sonucunu çıkarma yerine, geleneğe sahip çıkan halkın da değerlerinin dinlenmesi gerektiğini ve ‘’ortak bir noktada’’ buluşmanın daha doğru olacağını söylemek istiyorum.
Sonuç olarak ‘’Yenilenme ile Gelenek’’ arasındaki mücadele, toplumsal gelişmenin kaçınılmaz bir parçasıdır. Ne tamamen geleneğin mutlak korunması, ne de yenilenmenin sınırsız kabulü toplumun sürdürülebilirliğini sağlar.
Sağlıklı bir toplumsal gelişme, bu iki dinamiğin ‘’dengeli bir biçimde sentezlenmesi’’ ile mümkün olacaktır. Toplumlar, köklerinden kopmadan yenilenmenin getirdiği fırsatları kullanabildiklerinde daha güçlü ve dirençli hale gelip huzurlu bir yaşam biçimine ‘’toplum olarak kavuşacaktır.’’