Hayatın her alanında en zor şeylerden biri, yanlışa “yanlış”, doğruya ise “doğru” diyebilmektir. Çünkü insan çoğu zaman gördüğünü değil, görmek istediğini söylemeye meyillidir. Özellikle siyaset, makam, güç, yakınlık veya çıkar ilişkileri söz konusu olduğunda doğruyu söylemek daha da zorlaşır. Oysa sağlıklı bir toplumun en büyük ihtiyaçlarından biri, doğruların alkışlanması, yanlışların ise kimden geldiğine bakılmaksızın eleştirilebilmesidir. Sevdiğimiz bir siyasi partiden veya çevreden birinin yanlışına yanlış diyemiyorsak aslında ona iyilik yapmıyoruz. Tam tersine, hatasını büyütmesine zemin hazırlıyoruz. Aynı şekilde, sevmediğimiz bir kişinin yaptığı doğru bir işi sırf o kişi yaptı diye görmezden gelmek de adalet duygumuzu zedeler. Çünkü doğruyu teslim etmek birini desteklemek değil, hakkaniyetli olmaktır. Bazen “Aman başıma iş açılmasın”, “Aramız bozulmasın” diyerek susarız. Ancak susulan yanlışlar zamanla daha büyük sorunlara dönüşebilir. Bir kurumda yanlış bir karar alındığında herkes bunu bildiği hâlde kimse konuşmazsa küçük bir hata büyüyerek herkesi etkileyebilir. Oysa zamanında söylenen “Burada yanlış yapıyoruz” sözü, büyük bir sorunun önüne geçebilir. Bu durum ailede, arkadaşlıkta, siyasette ve toplumun tamamında geçerlidir. Susmak her zaman tarafsızlık değildir; bazen yanlışın devam etmesine izin vermektir. Bir başka önemli konu da eleştiriyi düşmanlık olarak görmemektir. Bir kişiyi eleştirmek ona düşman olmak anlamına gelmez. Doğru ve ölçülü eleştiri, gelişmenin en önemli araçlarından biridir. Elbette eleştiri hakaret etmek, küçümsemek veya kişiselleştirmek değildir. Eleştiri; yapılan işe, alınan karara ve ortaya çıkan sonuca yönelmelidir. Kendimize sık sık şu soruyu sormalıyız: “Bizim tarafımızdan biri yaptığında neden susuyoruz?” Başkasında büyük tepki gösterdiğimiz bir davranışı, desteklediğimiz kişi yaptığında neden görmezden geliyoruz? Çifte standart tam da burada başlar. Eğer adalet istiyorsak, yalnızca bize fayda sağladığında değil, her durumda adaleti savunmalıyız. Doğruluk da yalnızca işimize gelen gerçekleri söylemek değildir. Bütün bunların en zor kısmı ise kendi yanlışımızı kabul edebilmektir. “Yanılmışım” diyebilmek zayıflık değil, aksine büyük bir özgüven göstergesidir. Kendi düşüncesini sorgulayabilen insan değişebilir, gelişebilir ve aynı hataları tekrar etmekten kaçınabilir. Buna karşılık hiçbir zaman yanılmadığını düşünen insanın gelişme şansı giderek azalır. Belki de kendimize en sık sormamız gereken soru şudur: “Bu kişi benim sevdiğim biri olmasaydı yine aynı şeyi söyler miydim?” Cevabımız “Evet” ise doğru yoldayız. “Hayır” ise durup düşünmemiz gerekir. Çünkü adalet, bize yakın olana ayrı, uzak olana ayrı davranmak değildir. İnsanı değerli yapan hiç hata yapmaması değil; hatasını görebilmesi, doğrunun yanında durabilmesi ve gerektiğinde “Ben yanılmışım” diyebilmesidir. Bazen doğruyu söylemenin bir bedeli olabilir. Birilerinin kızmasını, uzaklaşmasını veya bizi “karşı taraf” olarak görmesini göze almak gerekebilir. Ancak herkesi memnun etmek mümkün değildir. Önemli olan, kendi doğrularımıza ve vicdanımıza ihanet etmeden yaşayabilmektir. Bugün belki de en çok ihtiyacımız olan şey budur: Yanlışa yanlış diyebilecek kadar cesur, doğruya doğru diyebilecek kadar adil olmak. Kim yaparsa yapsın yanlışsa yanlış demek, kim yaparsa yapsın doğruysa hakkını teslim etmek; hem birey olarak bizi hem de toplum olarak birbirimize duyduğumuz güveni güçlendirecektir.