Banka hesabını bir başkasının kullanımına açmak, çoğu zaman basit bir fiil olarak görülür. “Bir kereye mahsus, hesabım kapandı’’ denilerek insanların banka hesapları kullanılmaktadır. Basit görülen bu meselenin ceza hukuku açısından ciddi sonuçlar doğurabildiği ise genellikle gözden kaçar. Oysa uygulamada, bu tür davranışların çok sayıda soruşturma ve dava konusu olduğu apaçık ortadır.
IBAN kullandırma olarak bilinen bu husus, hukuki açıdan banka hesabının üçüncü kişiler tarafından kullanılmasına izin verilmesidir. Özellikle dolandırıcılık, yasa dışı bahis ve suçtan kaynaklanan gelirlerin aktarılması gibi suçlarda, failler paranın izini kaybettirmek amacıyla başkalarına ait banka hesaplarını kullanmaktadır. Bu hesaplar çoğu zaman belirli bir menfaat karşılığında devredilmekte, kart ve dijital bankacılık bilgileri paylaşılmaktadır.
Bu noktada dikkat edilmesi gereken en önemli husus şudur: Bir soruşturma başladığında, ilk muhatap genellikle paranın gönderildiği hesabın sahibidir. Hesap sahibinin “suçtan haberim yoktu” demesi tek başına yeterli görülmez. Ceza hukukunda asıl değerlendirme, kişinin hesabının bir suçta kullanılacağını bilip bilmediği ya da bu ihtimali öngörüp kabullenip kabullenmediği üzerinden yapılır.
Uygulamada zaman zaman, hesabını kullandıran kişilerin doğrudan suçun faili olarak değerlendirildiği de görülmektedir. Oysa ceza hukukunda fail sayılabilmek için, suç üzerinde birlikte hareket etme iradesi ve fiil üzerinde hâkimiyet aranır. Hesabını kullandıran kişinin katkısı, her olayda bu düzeyde kabul edilmeyebilir. Bu nedenle her somut olayda, kişinin kastı ve katkısının niteliği ayrıca incelenmelidir. Bu noktada net bir kıstas belirtmemiz uygun olmayabilir.
Bir diğer önemli nokta da şudur: Hesabın bir başkasına kullandırılması, hesaba giren paranın suçtan kaynaklanıp kaynaklanmadığından bağımsız olarak da cezai sorumluluk doğurabilir. Bankaya bildirim yapılmaksızın hesabın üçüncü kişilere açılması, farklı bir hukuki değerlendirmeye konu olabilmektedir. Bu nedenle “dolandırıcılık olduğunu bilmiyordum” savunması, her durumda sorumluluğu ortadan kaldırmayabilir.
Banka hesapları günümüzde yalnızca kişisel bir ödeme aracı değildir. Ceza yargılamalarında, suçun izinin sürülmesinde kilit bir rol üstlenmektedir. Bu nedenle bir hesabın başkasının kullanımına açılması, basit ve risksiz bir davranış olarak görülmemelidir. Bu noktada, vatandaşın dikkatli olması gerekmektedir.
Sonuç olarak, IBAN kullandırma meselesi hafife alınmaması gereken bir hukuki risktir. Küçük ve önemsiz gibi görünen bu tercihler, ilerleyen aşamada ciddi ceza soruşturmalarına yol açabilmektedir. Ceza hukukunda çoğu zaman sorun, yapılan işlemin büyüklüğünden değil, doğurduğu sonuçlardan kaynaklanır.