Malatya, yalnızca doğal güzellikleri, tarımsal üretimi ve kültürel değerleriyle değil, farklı medeniyetlerden günümüze ulaşan tarihî yapılarıyla da dikkat çekiyor. Battalgazi ilçesi Çamurlu Mahallesi’nde, şehir merkezine yaklaşık 2 kilometre mesafede bulunan Venk Kilisesi de bu tarihî zenginliğin önemli örneklerinden biri olarak öne çıkıyor. Yüzyılların izlerini taşıyan yapı, geçirdiği yıpranmaya ve büyük ölçüde tahrip olmasına rağmen ayakta kalan ana bölümüyle geçmişin mimari anlayışını günümüze taşıyor.

Venk Kilisesi’nin en dikkat çekici özelliklerinden biri, giriş kapısının üzerinde bulunan Ermenice kitabesi. 63 santimetre uzunluğunda ve 23 santimetre genişliğinde olan, dört satırdan oluşan kitabede yapının inşa sürecine ilişkin önemli bir bilgi yer alıyor. Kitabede, “Aziz Kirkor’un kapısı 1670 yılının Mart ayının 18’inde, Simon Gabiskos eli ile yapıldı” ifadesi bulunuyor. Bu kitabe, kilisenin tarihine ilişkin somut bilgiler sunarken, yapının Aziz Kirkor Lusavoriç’e izafeten inşa edildiğini de ortaya koyuyor. Tarihî kapı üzerindeki bu yazıt, aradan geçen yüzyıllara rağmen yapının geçmişine tanıklık eden önemli bir belge niteliği taşıyor.

MİMARİSİYLE DİKKAT ÇEKİYOR

Dikdörtgen planlı olarak inşa edilen Venk Kilisesi, 12,5 metre uzunluğunda ve 6,90 metre genişliğinde bir alana sahip. Yapının batı cephesinde bulunan küçük kapıdan içeri giriliyor. Girişin tam karşısında ise iki basamakla ulaşılan apsis bölümü yer alıyor. Apsisin sağında ve solunda azizlere ayrılmış mekânlar bulunuyor. Bu düzenleme, yapının ibadet amacı doğrultusunda şekillendirilen mimari planını gözler önüne seriyor. Kilisenin ana bölümünün üzeri tonozla örtülmüş durumda. Çatıyı oluşturan taş malzemelerin birbirine kenetlenerek kullanılması, yapıya bütünlük kazandıran mimari ayrıntılar arasında bulunuyor. Doğu cephesinde yaklaşık 6 metre yükseklikte açılan küçük pencere ise yapının iç bölümüne doğal ışığın ulaşmasını sağlıyor. Sınırlı ışık alan iç mekân, kilisenin tarihî ve mimari atmosferini belirleyen unsurlardan biri olarak dikkat çekiyor.

KUZEY VE BATI CEPHELERİ YIKILDI

Geçmişten günümüze ulaşmayı başaran Venk Kilisesi, ne yazık ki eski bütünlüğünü koruyabilmiş değil. Yapının kuzey ve batı yönleri tamamen yıkılmış durumda. Kilisenin büyük bölümünde meydana gelen tahribata rağmen ibadet edilen ana binanın ayakta olması, yapının tarihî değerini daha da önemli hâle getiriyor. Bugün ayakta kalan bölümler, geçmişteki mimari anlayışın, taş işçiliğinin ve dönemin yapı tekniklerinin izlerini taşıyor.

MALATYA’NIN TARİHİ HAFIZASININ BİR PARÇASI

Venk Kilisesi, yalnızca geçmişte ibadet amacıyla kullanılan bir yapı olmanın ötesinde, Malatya’nın çok katmanlı tarihinin de önemli tanıklarından biri. Girişindeki 1670 tarihli kitabe, dikdörtgen planı, tonoz örtüsü ve taş işçiliğiyle geçmişten bugüne uzanan kültürel bir mirası temsil ediyor. Büyük bölümü yıkılmış olsa da ayakta kalan ana yapısı, tarihî dokunun korunmasının ve gelecek kuşaklara aktarılmasının önemini bir kez daha ortaya koyuyor.

SİNEM HATUN DAVUT