Günlerce, hatta aylarca süren emeğin ve sabrın ürünü olan el dokuması eski halı ve kilimler, geçmişin kültürel mirasını günümüze taşımaya devam ediyor. Her ilmeğinde ayrı bir emek, her motifinde farklı bir hikâye barındıran bu ürünler, bugün tezgâhlarda alıcısını bekliyor. Ancak bir dönem büyük değer gören el dokuması halı ve kilimlere yönelik ilginin giderek azalması hem bu ürünlerin geleceğini hem de geleneksel mesleğin devamlılığını tehdit ediyor. Halı satıcıları, fabrikasyon üretimin yaygınlaşmasıyla el dokumacılığının geri planda kaldığını belirterek, eski halı ve kilim ticaretinin artık geçim kaynağı olmaktan çıktığını söyledi.
El dokuması halı, kilim ve yastıkların taşıdığı değerin yeterince anlaşılmadığını dile getiren satıcılar, günümüzde tüketicilerin daha çok makine halılarına yöneldiğini ifade etti. Tezgâhlarda satışa sunulan ürünlerin büyük bölümünün 30-40 yıl önce dokunduğunu belirten satıcılar, artık bu ürünleri dokuyabilecek ustaların da kalmadığına dikkat çekti.
“ARTIK BU İŞE İLGİ GÖSTERİLMİYOR”
Mesleğin eski cazibesini kaybettiğini anlatan satıcılar, “Eskiden halı, kilim ve el dokuması yastıklar çok kıymetliydi. İnsanlar bunların değerini bilir, evlerinin en özel eşyaları olarak görürdü. Şimdi ise çoğu kişi makine halısını tercih ediyor. Bizim sattığımız ürünler tamamen el emeği. Üstelik bunları bugün dokuyan neredeyse hiç kimse yok. Satışını yaptığımız halılar 30-40 yıl öncesinin ürünleri. Bu işi artık bir kazanç kapısı olarak görmüyoruz. Buraya gelip hem vakit geçiriyor hem de alıştığımız işi sürdürüyoruz. Bizden sonra bu mesleği devam ettirecek gençlerin çıkacağını düşünmüyoruz. Çünkü artık bu işe ilgi gösterilmiyor. Ürünleri dokuyan ustaların birçoğu belki de hayatta değil. Bugün bu halıları bize getirenler, onları dokuyan kişilerin çocukları. Oysa dokuyan insanlar kendi emeklerinin değerini çok iyi bilirdi. Bunların her biri göz nuru ve alın teridir” ifadelerini kullandı.
“MAKİNE HALILARI GELENEKSEL DOKUMACILIĞI GERİYE İTTİ”
Fabrikasyon halıların piyasaya girmesiyle el dokuması ürünlerin eski değerini kaybettiğini belirten halı satıcıları, geleneksel yöntemlerle üretilen halıların hem maliyet hem de emek bakımından farklı bir yerde durduğunu vurguladılar. Dört metrekarelik bir halının bugün el dokumasıyla yeniden üretilmesinin yaklaşık binlerce lirayı bulan bir maliyet oluşturabileceğini kaydeden satıcılar, geçmişte bu ürünlerin önemli bir yatırım aracı olarak görüldüğünü hatırlattılar. Bir zamanlar bir çift halının değerinin traktör almaya yetecek düzeyde olduğunu dile getiren satıcılar, günümüzde ise alıcı kitlesinin oldukça daraldığını söylediler. Eski halı ve kilimlerin daha çok şark köşesi oluşturmak isteyenler veya geleneksel dokumalara özel ilgi duyan kişiler tarafından tercih edildiğini belirten satıcılar, sözlerini şöyle sürdürdüler:
“Makine halıları piyasaya hâkim olunca el dokuması ürünler ikinci planda kaldı. Bugün eski halıların desenlerini taklit eden yeni ürünler üretiliyor ancak bunlar orijinal dokumaların yerini tutamaz. Çünkü eski halılar yünden yapılmış, doğal ve sağlıklı ürünler. Yeni üretilenlerin çoğu ise sentetik malzemelerden oluşuyor. Aralarındaki fark yalnızca görüntüden ibaret değil; kullanılan malzeme ve üretim şekli de tamamen farklı. Üstelik bugün bu halıları dokuyacak insan bulmak da mümkün değil denecek kadar zor.”
“DEĞERİNİ KORUMASI İÇİN KULLANILMALI”
Eski el dokuması halı ve kilimlerin gelecekte yeniden ilgi görebileceğine yönelik değerlendirmelerin bulunduğunu ancak bunun ne ölçüde gerçekleşeceğini kestiremediklerini belirten satıcılar, bu ürünlerin yalnızca saklanarak değil, kullanılarak yaşatılması gerektiğini savundular.
El dokuması halıların kullanım gördükçe değer kazandığını ifade eden satıcılar, “Bu ürünlerin ilerleyen yıllarda yeniden kıymete bineceğini söyleyenler var. Ancak ne olacağını zaman gösterecek. Bizim düşüncemiz, bu halıların bir köşeye kaldırılıp saklanmasından ziyade kullanılması gerektiği yönünde. Alıp yıllarca bekletmek yerine evinde, yaşam alanında değerlendirenler hem bu kültürü yaşatmış hem de ürünün değerini korumuş olur. Çünkü bunlar sıradan birer ev eşyası değil, geçmişten bugüne ulaşan el emeği ürünler. Her birinin arkasında büyük bir emek ve ustalık var” dedi.
SİNEM HATUN DAVUT
