Boşanma davaları, yalnızca evliliğin sona erdirilmesine ilişkin değildir. Bu davalarda mahkeme, evlilik birliğinin gerçekten temelinden sarsılıp sarsılmadığını, tarafların kusur durumunu ve ileri sürülen iddiaların hukuken ispatlanıp ispatlanmadığını değerlendirmek durumundadır. İşte tam da bu noktada delil, boşanma yargılamasının merkezine yerleşir. Zira boşanma, tarafların beyanlarıyla değil; iddiaları destekleyen hukuka uygun delillerle hükme bağlanan bir süreçtir. Aynı zamanda eşlerin özel hayatlarının, kimi zaman ise en mahrem alanlarının yargılama konusu haline gelmesi de delil meselesini aile hukukunda son derece önemli bir noktaya taşır. Bu sebeple delil hususu, boşanma davalarında ekseriyetle dikkate alınması gereken bir mesele olmuştur.
Boşanma süreci, taraflar açısından yalnızca bir hukuki mücadele değil; aynı zamanda yoğun duyguların eşlik ettiği zorlu bir dönemdir. Bu süreçte taraflar, haklı olduklarını ortaya koyabilmek adına delil toplamaya yönelirler. Ancak duygusal yükün ağır bastığı bu süreçte, hukuka uygunluk sınırlarının zaman zaman geri planda kaldığı da bir gerçektir. Sadece haklılığım ortaya çıksın düşüncesiyle hareket edilirken, delilin hangi yöntemle elde edildiği çoğu kez yeterince sorgulanmaz.
Bu bakış açısıyla mesaj kayıtları, ses kayıtları ya da gizlice alınmış görüntüler, sıkça dava dosyalarına giren deliller haline gelmiştir. Oysa hukuk düzenimiz, gerçeğe ulaşma arzusunun her yolu meşru kıldığı bir anlayışı benimsemez. Aksine, gerçeğe giden yolun da hukuka uygun olması gerektiğini açıkça ortaya koyar.
Bu nedenle hukuka aykırı biçimde elde edilen delillerin mahkeme önüne getirilmesi, yalnızca söz konusu delillerin yargılama sırasında dikkate alınmaması sonucunu doğurmaz. Bu delilleri elde eden taraf açısından, kimi durumlarda ceza sorumluluğunu da beraberinde getirebilir.
Her ne kadar hukuk sistemimizde delil serbestisi ilkesi kabul edilmiş olsa da, bu ilkenin mutlak olmadığı açıktır. Hukuk, gerçeğe ulaşma amacını temel hak ve özgürlüklerin korunmasıyla birlikte değerlendirir. Bu çerçevede bir delilin, karşı tarafın özel hayatını veya haberleşme özgürlüğünü ihlal eder nitelikte olmaması gerekir.
Nitekim Anayasa’nın 20. maddesi, özel hayatın ve haberleşmenin gizliliğini güvence altına almıştır. Anayasa’nın 38. maddesinde ise hukuka aykırı şekilde elde edilmiş bulguların delil olarak kabul edilemeyeceği açıkça düzenlenmiştir. Bu ilke yalnızca ceza yargılaması bakımından değil, hukuk yargılaması kapsamında olan boşanma davaları için de geçerlidir.
Aynı yaklaşım, Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 189. maddesinde de açıkça görülmektedir. Söz konusu düzenleme ile hukuka aykırı olarak elde edilen delillerin mahkeme tarafından dikkate alınamayacağı hüküm altına alınmıştır. Dolayısıyla bir delilin gerçeği ortaya koyma noktasında etkili olması, tek başına o delili hukuka uygun hâle getirmeye yetmemektedir. Delilin elde ediliş biçimi, en az içeriği kadar önemlidir.
Boşanma davalarında hukuka aykırı delil tartışmaları genellikle mesajlaşmalar, ses kayıtları, gizlice alınmış görüntüler ve özel yazışmalar üzerinden gündeme gelmektedir. Evlilik birliği içindeki güven ilişkisi gerekçe gösterilerek, eşlerin birbirlerinin her türlü özel verisine sınırsız biçimde ulaşabileceği düşüncesi ise hukuken kabul edilebilir değildir. Evlilik, taraflara birbirlerinin temel haklarını ihlal etme yetkisi tanımaz.
Yargısal uygulamada genel kabul ise, özel hayatın gizliliğini ihlal eden, haberleşmenin gizliliğini ortadan kaldıran ve rıza dışı elde edilen kayıtların, kural olarak hukuka aykırı delil niteliğinde olduğu yönündedir. Bu tür deliller, boşanma davasında ileri sürülse dahi mahkeme tarafından hükme esas alınamaz.
Bununla birlikte her olayı ve dosyayı kendi koşulları içinde değerlendirilmek gerektiği de unutulmamalıdır. Hukuka aykırılık değerlendirilmesi yapılırken, delilin hangi şartlar altında elde edildiği somut olay açısından dikkatle incelenmelidir. Kişinin kendisine yönelen ve devam eden bir hukuka aykırı fiili başka bir şekilde ispatlama imkânının bulunmadığı hallerde yapılan kayıtlar, her durumda otomatik olarak hukuka aykırı sayılmamaktadır. Ancak bu tür durumlar istisnai nitelikte olup, dar yorumlanmakta ve sıkı şartlara bağlanmaktadır.
Aile hukukunda amaç, taraflardan birini her koşulda kusurlu göstermek değildir. Asıl amaç; evlilik birliğinin gerçekten temelinden sarsılıp sarsılmadığını, hukuka uygun yollarla ortaya koymaktır. Bu nedenle boşanma davalarında delil stratejisini, kısa vadeli kazanımlar elde etmeye çalışmak yerine hukuki güvenlik ve temel hakların korunmasını esas alarak belirlemek gerekir.
Sonuç olarak, boşanma davalarında hukuka aykırı delil meselesi, yalnızca usule ilişkin teknik bir tartışma değildir. Bu konu, özel hayatın korunması ile adil yargılanma hakkı arasındaki hassas dengenin bir yansımasıdır, aynı zamanda. Hukuk düzenimiz, aile hukukunda dahi; hukuka aykırı şekilde elde edilmiş olan delillerin kullanılmasına izin vermemektedir. Gerçeğe ancak ve ancak hukuka uygun yöntemlerle elde edilmiş delillerin ortaya koyulmasıyla ulaşılabileceği açık hale getirilmiştir. Tam da bu sebeple delil noktasında dikkatli olunmasında fayda var.