Taşhan’da bulunan ilk ve en dikkat çekici kitabe üç dilde yazılmış olup, yapının banisi hakkında önemli bilgiler veriyor. Kitabeye göre han, dönemin tanınmış hekimlerinden Ebusalim Bin Ebu-l Hasan Ela-Şamas El Hekim El-Malati tarafından yaptırıldı. Bu yönüyle Taşhan, hem ticari hem de sosyal bir merkez olmasının yanı sıra ilim ve kültürle de ilişkilendiriliyor.

ÜÇ KİTABE, ÜÇ DÖNEM

Yapıda yer alan ikinci kitabe yalnızca Arapça kaleme alınmış olup, Alaaddin Keykubat döneminde (1219–1237) hanın avlulu bölümünün inşa edildiğini belgeliyor. Üçüncü kitabe ise Osmanlı dönemine ait bir tamir kitabesi olarak öne çıkıyor. Miladi 1661 yılı Eylül ayına tarihlenen bu kitabe, IV. Avcı Mehmet’in saltanat yıllarında yapının onarıldığını ortaya koyuyor.

SELÇUKLU HAN MİMARİSİ YANSITILIYOR

Taşhan’ın planı klasik Selçuklu han mimarisinin özelliklerini taşıyor. Önde kare planlı bir avlu, çevresinde sıralanan odalar ve arka bölümde dikdörtgen formda, üç bölümlü kapalı hol bulunuyor. Girişin sağ ve solundaki köşe odaları kare planlı olup her birinde ocak yer alıyor. Yan odalar kaburgalı beşik tonozlarla örtülürken, kapalı holün batı duvarında yapıyı destekleyen payandalar dikkat çekiyor. Yapı, 2006–2009 yılları arasında Vakıflar Bölge Müdürlüğü tarafından restore edilerek günümüze kazandırıldı.

TÜRK-İSLAM TARİHİNDE EŞİ BENZERİ YOK

Fırat Üniversitesi Sanat Tarihi Bölümü Öğretim Üyesi Prof. Dr. İsmail Aytaç’a göre Taşhan’daki üç dilli kitabe, Türk-İslam tarihinde benzeri bulunmayan bir örnek niteliği taşıyor. Aytaç, dünyada iki dilli kitabelerin yaygın olduğunu ancak üç dilli örneklerin son derece nadir olduğunu belirtiyor.

“MALATYA VESİKASI” OLARAK ANILIYOR

Prof. Dr. Aytaç, Taşhan’daki kitabeyi, Selçuklu döneminden itibaren Anadolu’da farklı kültür ve inançların bir arada yaşama anlayışının somut bir belgesi olarak değerlendiriyor. Süryanice, Ermenice ve Arapça yazılmış bu kitabenin, Türk-İslam kültüründe hoşgörü ve birlikte yaşama tecrübesinin güçlü bir göstergesi olduğunu vurgulayan Aytaç, eserin bu yönüyle “Malatya Vesikası” olarak nitelendirildiğini ifade ediyor. Tarihi Taşhan, yüzyıllar öncesinden günümüze ulaşan bu mesajıyla, Anadolu’nun kültürel zenginliğini ve barış geleneğini sessizce anlatmaya devam ediyor. 

Muhabir: TÜRKAN YILDIZ KAYA