Çeşitli şekillerde karşımıza çıkan ve geçmişten günümüze ulaşabilen kapı tokmakları ilginç tasarımlarıyla gerek yerel turistlerin gerekse de yabancı turistlerin ilgi odağı olmaya devam ediyor.

İLGİNÇ TASARIMLARININ ALTINDA ÇOK DERİN ANLAMLAR YÜKLÜ 

Eskiden her evin kapısında bulunan günümüzde de sayıları azalan kapı tokmakları bu ilginç tasarımlarıyla birçok anlamı da içinde barındırmakta.

Genel anlamda kapı tokmakları el, halka, lamba, kuş, öküz, akrep, yılan gibi motiflerle süslenerek bazı anlamlar o eve kazandırırdı.  Bu sebeple de geçmişte çok fazla kullanılıyordu.

Günümüzde de varlıklarını devam ettiren ancak sayıları her geçen gün azalan kapı tokmaklarının genel anlamları şu şekilde karşımıza çıkmakta. Mesela lamba şeklinde olan kapı tokmakları evin ocağı sönmesin diye kullanılırdı. Kuş motifi ev sahibinin gurbette bir yakınının olduğu belirtir ve ondan haber beklediğini ifade ederdi. Sağa ve sola ayrılan kuş motifi ise evin bir Müslümana ait olduğunu belli ederdi. Öküz motifi ise ailenin birlik olduğunu belirtiyordu. Kapı tokmağı olarak kullanılan akrep ve yılan motifli tokmak ise şeytan ve cinlerin evden uzak durması için kullanılırdı.

MİSAFİRLERİN KİMLİKLERİ HAKKINDA BİLGİ VERİRDİ

Mahremiyeti koruyan en önemli araçlardan biri olarak karşımıza çıkan kapı tokmakları dedik bu kapsamda her bir kapı tokmağının kendine has bir sesi vardı.  Bu kapsamda evlerin kapılarına takılan tokmaklar sayesinde ev sahipleri, kapıyı çalan misafirlerini görmeden kadın ya da erkek olup olmadığını anlayabiliyordu. Mesela ana tokmak ve ana tokmağın altında küçük bir tokmağın daha yer aldığı kapılardan kalın ses geliyorsa kapıyı çalanın erkek, ince ses geliyorsa kapıyı çalanın kadın olduğu anlaşılıyordu.

MALATYA’DA BEŞKONAKLAR’DA RASTLANMAKTA

Söz konusu tarihi kapı tokmaklarına Malatya’da Beşkonaklar başta olmak üzere ilin çeşitli yerlerinde bulunan tarihi yapılarda rastlanmakta.

MOTİFLİ TOKMAKLAR YERİNİ OTOMATİK KAPI ZİLLERİNE BIRAKTI

Eskiden hemen hemen her evin kapsında bulunan bu ilginç motifli tokmaklar artık çok fazla tercih edilmemekte bunun yerine günümüzde otomatik kapı zilleri daha çok kullanılmakta. Böylelikle ilginç tasarımlara sahip kapı tokmakları yerine tercih edilen otomatik kapı zilleri ile birlikte evlerin kapılarındaki o estetik yapı da ortadan kalkmış oldu.

Muhabir: HANİFE SARI