Geçtiğimiz akşam saat 20.20’de meydana gelen Doğanşehir merkezli 4.6 büyüklüğündeki deprem hakkında Malatya Sonmanşet gazetesine konuşan Emekli Jeoloji Profesörü Dr. Mehmet Önal, Malatya hakkında önemli değerlendirmelerde bulundu.

Çöşnük fayı üzerinde meydana gelen depremlerin artçı depremler olduğuna vurgu yapan Mehmet Önal, büyük depremlerin ardından meydana gelen artçı depremlerin 3 yıla kadar devam edebileceğinin altını çizdi.

“BU BİLGİLERLE YORUM YAPIP HALKIMIZI KORKUTMAYALIM”

‘Malatya fayı tehlikeli’ diyenleri kınadığını söyleyen Mehmet Önal, “Doğanşehir merkezli deprem, 6 Şubat'ta Maraş'ın Elbistan ilçesinde meydana gelen depremin Malatya'daki bir yansıması diye özetleyebilirim. Ancak Elbistan'ın güneyindeki Çardak fayında olan 6 Şubat depreminin sismik aktivitesi Doğanşehir'e kadar geldi. Oradan Çöşnük Fayı boyunca Malatya merkezine kadar devam etti. Bu sismik aktivitede de açıkça görülüyor ben Doğanşehir merkezli 4.6 büyüklüğündeki depremin kesinlikle artçı bir deprem olduğunu düşünüyorum. Bu depremin Malatya fayı ile hiçbir ilgisi yoktur. Malatya fayı tehlikeli diyenleri de kınıyorum. Çünkü hiçbir somut veri olmaksızın yorum yapıyorlar. Malatya Ovacık fayı bence ölü bir fay. Sadece Doğanşehir civarındaki tektonik aktiviteden dolayı çok sayıda parçalı, kırıklı faylar var. Bunlar Malatya fayının devamı şeklinde görülüyor. Parçalı, kırıklı bu küçük faylar, 6 Şubat depreminde enerji yüklendiği için yaklaşık 3 bin civarında artçı deprem oluşturdular. Enerjisini boşaltıyorlar. Yani Malatya fayının tümüyle bunun herhangi bir ilgisi yoktur. Doğru dürüst Malatya fayı ile çalışmadan bilimsel veri elde etmeden ‘Malatya fayı çok büyük deprem üretecek, tedbir alın’ gibi ifadeler bilimsel değil. Biraz daha detaylı çalışıp somut veriler elde edildikten sonra kesin şeyleri söylemek lazım. Ayrıca TÜBİTAK destekli bir proje var. Yaklaşık 27 tane yer bilimci çalışıyor. Bu Malatya Ovacık Fayı’nı da yazın çalıştılar. Sanırım çalışma daha devam ediyor. Bu projenin başındaki yer bilimci de benim 9 Eylül Üniversitesinden bir öğrencim. O çalışmanın sonucunu beklemek lazım. Araştırmanın sonuçları çıksın, onlar yorumlansın. Ona göre kesin bir şeyler söylemek lazım. Onun için kesin veri olmadan yorum yapıp Malatya halkını korkutmanın bence hiçbir anlamı yok. Bunlar soyut bilgiler. Bu bilgilerle yorum yapıp halkımızı korkutmayalım” şeklinde konuştu. 

“KISA SÜRE İÇİNDE BİR DEPREM BEKLEMİYORUM”

Çöşnük Fayı üzerinde meydana gelen depremlerin artçı depremler olduğunu dile getiren Önal, “Çöşnük’ten Kale ilçesinin yakınlarına kadar 30 kilometrelik kırılmayan bir bölüm var ancak bu hareketsiz görünüyor. Bu da o bölgedeki çok sert, depreme dayanıklı kayaçlardan dolayı engelleniyor olabilir. Ben bu bölgede kısa süre içinde bir deprem beklemiyorum. Ama uzun dönemde ne olur onu bilemeyiz. Bu bölge benim çalıştığım bir bölge. Çöşnük’ten Kale yakınına kadar olan bölge kırılmadı diye düşünüyorum. Çünkü sismik aktivitede de açık ve net olarak görülüyor. Ama Çöşnük Fayı ile bağlantılı Yeşilyurt fayı yaklaşık 15 gün önce 6 büyüklüğünde deprem üretmişti. O Yeşilyurt fayının devamı Elazığ'a kadar kırıldı. Ben onun yüzey kırıklarını da yayınladım. Çöşnük Fayı, Doğanşehir’den Malatya merkezine kadar kırıldı, enerjisini boşalttı. Çöşnük fayı üzerinde olan depremler artçı depremler. Bunların öncü deprem ile hiçbir ilgisi yoktur” ifadelerini kullandı.

“3 YIL ARTÇI DEPREMLER SÜREBİLİYOR”

Artçı depremlerin 3 yıl kadar sürebileceğine vurgu yapan Önal, “Uluslararası bir ortalama var. Büyük depremlere bir puan kalana kadar artçı depremler olabiliyor şeklinde bir makale var.  Zaten 6 civarında depremler oldu. Ben de gelecekte 6’ya yakın artçıların olabileceğine varsayıyorum. Örneğin Ahmet Ercan Hoca da bunu defalarca dile getirdi. Artçı depremler ana depremden sonra 3 yıl kadar devam edebiliyor. Ancak bazı görüşler bunun 5-6 yıl kadar devam edeceğini varsayıyorlar ama benim okuduğum makalelerde ortalama 3 yıl artçı depremler sürebiliyor. Ana depreme bir puan kalana kadar yani 6 civarında da artçılar olabilir” diye konuştu.

“MALATYA’NIN ZEMİNİ KÖTÜ”

Güçlendirilen binalar hakkında da değerlendirmelerde bulunan Önal, “Malatya için çok üzülüyorum. Malatya'nın zemini gerçekten çok kötü. Uluslararası bir yayına göre depremde, binalardaki deformasyonun nedeni yüzde 65 oranında zeminden kaynaklanıyor. Malatya'da çok sayıda binada güçlendirme yapılıyor. 12-15 katlı binalar güçlendiriliyor. Zemine bir şey yapılmıyor. Bilim binalardaki deformasyonun e büyük nedenini zemin olarak açıklıyor. Zemin iyileştirilmeden üstünü güçlendirseniz ne olacak? Bu artçı depremlerde güçlendirilen binalar da tekrar deformasyona uğrayacak. Ağır, orta, az hasar alabilecek. Malatya halkına yazık. Ben Malatya'yı yönetiyor olsam kesinlikle güçlendirmeye izin vermem. Halkı korkutmak istemiyorum ama bilimsel düşüncemi söylüyorum. Birçok farklı ülkede güçlendirmeye önce zeminden başlanıyor. Malatya'da şimdiye kadar güçlendirilen binalarda zeminin güçlendirildiği hiç duydunuz mu? Onun için gelecekteki artçı depremlerde binalar yine zarar görebilir. Nitekim yine Mimarlar Odası Malatya Şube Başkanı da katıldığı bir programda benim bu düşüncemi söyledi. Güçlendirme binayı korur, yıkmaz ama yine ağır, orta veya az hasar alır. Bu nedenle yerinde dönüşüm, Malatya için en uygun projedir. Malatya’nın zemini kötü. Yıllar önce Malatya Belediyesine bir proje yapmıştım, orada da açık ve net bir şekilde ifade etmiştim. Malatya’nın zemini çok kötü, burada yapılaşma yasaklansın. Eğer yapılaşma zorunlu ise fore kazık sistemi ile yapılsın dedim. Şimdi Malatya’ya binlerce fore kazık çakıldı, binalar yapılıyor. Ben bunu yaklaşık 15 yıl önce söyledim. Şimdi de şunu söylüyorum, Malatya için en uygun yöntem yerinde dönüşüm. Çünkü devletimizin kontrolünde. Birinci derece deprem bölgesinde zemini kötü olan bir bölgede güçlendirme yapmak geçici bir çözüm. Sayın Cumhurbaşkanımız, orta hasarlı binalarda ağır hasara çevirip yıkılsın dedi. Ama Sayın Cumhurbaşkanımızın bu önerisi maalesef tutulmadı. Yerel yöneticiler bunlar milli servettir, güçlendirilsin dediler. Ama bunu bilimsel araştırıp söyleyen var mı?. Ben rezerv alan yoluyla yapılacak binalarında güvenli olabileceğini düşünüyorum” söyleminde bulundu.

“DEPREMDEN 3 AY SONRA SÖYLEDİM”

Son olarak merkezdeki suyun akıtılmadan fore kazık çakılmasının çok yanlış olduğuna dikkat çeken Önal, “Beydağı’ndan faylar vasıtasıyla Malatya merkezine gelen kar ve yağmur suyu sürekli Malatya merkezini besliyor. Şehirlerarası yolda alt geçitler yaptık. Bitişik nizam fore kazıklar çattık, önü ve arkasına da perde beton yaptık. Dolayısıyla Malatya merkezindeki sular şişti. Yüzeye bir metre yakınına kadar çıktı. Fuzuli Caddesi’nde pek çok binanın zeminini, alt katlarını su bastı. Depremden önce Adliye Binasının zemininden her gün saniyede 40 litre su pompalanıyordu. Vergi dairesi binalarının zemininden yaklaşık yine 40 litre saniye su pompalanıyordu. Bu kadar bol olan bir yeraltı suyunu siz akıtmadan fore kazık çakarsanız bence hiçbir anlamı olmaz. Çünkü durgun su her şeyi bozar, çürütür, paslandırır. Onun için önce Malatya merkezinde bu şişkin duran suyun akıtılıp, su seviyesinin düşürülmesi lazım. Ben bunu depremden 3 ay sonra söyledim. Maalesef beni yine dinlemediler. Kimse dinlemedi. Neden dinlemiyorlar bilmiyorum. Bana karşı bir alerjileri var herhalde. Şimdi yavaş yavaş yer bilimciler söylüyor. Ben bunu depremden 3 ay sonra söyledim. Yeraltı suyunu akıtmadan neden binlerce fore kazık çaktınız? Alt geçitleri yaparken bunları düşünmediniz mi? Malatya merkezindeki suyun kuzeye akıtılması neden düşünülmedi? Ben Malatya'yla ilgili Fransa'da yeraltı suyu konusunda doktora yapan Ali Şahinci diye bir profesör arkadaşımla bir çalışma yaptık, yayınladık. O yayında,  Beydağı'nın kar yağmur suları faylar vasıtasıyla Malatya merkezine taşınıyor. Malatya merkezindeki yeraltı suyu da güneyden kuzeye doğru akıyor diyoruz. Yeraltı su tablası haritasını yaptık. Bu yayını okuyan, beni dinleyen yok. Siz bu suyu kuzeye akıtmadan o kadar fore kazık neden çakıyorsunuz? Bir bilene soran yok mu? Bir televizyon programında gazetecinin biri ‘Mehmet Önal konuşuyor ama Malatya ile ilgili hiçbir tane yayını yok’ dedi. Buradan açıkça söylüyorum, Japonya'da bir, Hindistan'da 2, Amerika'da 2, İngiltere'de 2, Rusya'da bir, Bulgaristan'da, Çekya'da ve İtalya'da yayınlarım var. 12 farklı ülkede arkadaşlarımla uluslararası sempozyumlarda bildiri verdim. Ben Malatya için yapacağımı yaptım” açıklamasında bulundu.

Muhabir: MEHMET TEVFİK CİBİCELİ