6 Şubat 2023 tarihinde meydana gelen depremlerin ardından Malatya’da birçok bina ya tamamen yıkıldı ya da ağır hasar alarak oturulamaz hale geldi. Bu durum, şehirdeki konut arzını ciddi anlamda düşürürken, talebin artması nedeniyle kira fiyatları hızla yükseldi. Depremzede ailelerin bir kısmı geçici barınma merkezlerinde kalmaya devam ederken, kalıcı konutlara geçme sürecinde olan binlerce insan ise yüksek kira bedelleriyle karşı karşıya kaldı.
Malatya’da kiralık konut fiyatları, deprem öncesi döneme kıyasla yüzde 200’lere varan oranlarda artış gösterdi. Deprem öncesinde ortalama 3 bin TL bandında olan 2+1 bir dairenin kirası, bugün 15-20 bin TL’ye kadar çıkabiliyor. Şehir merkezinde ya da sağlam raporu almış yeni binalarda ise bu rakamlar 25-30 bin TL’yi bulabiliyor. Aynı şekilde işyeri kiralarında da ciddi artışlar yaşanıyor. Özellikle işlek caddelerde ya da çarşı merkezinde yer alan dükkanlar için istenen kira bedelleri, esnafı zor durumda bırakıyor. Deprem sonrası birçok işyerinin hasar görmesiyle alternatif işyeri bulmak zorlaşırken, kalan sağlam dükkanların kira bedelleri üç katına çıktı.
FIRSATÇILIK TEPKİLERE NEDEN OLUYOR
Malatya’da yaşanan bu fahiş kira artışları, vatandaşların tepkisini çekiyor. Özellikle bazı ev sahiplerinin ve emlakçıların, depremzede vatandaşların çaresizliğinden yararlanarak yüksek bedeller talep etmesi, şehirdeki sosyal huzuru olumsuz etkiliyor. Deprem sonrası Malatya’da kurulan konteyner kentlerde halen binlerce kişi yaşamını sürdürüyor. Ancak konteyner kentlerdeki yaşam koşullarının sınırlı olması, kalıcı konutların teslim süresinin uzaması ve kira fiyatlarının yüksekliği, depremzedeleri zor durumda bırakıyor. Birçok vatandaş, çocuklarını ve yaşlı akrabalarını geçici barınma alanlarında bırakmak zorunda kalırken, işine ve okuluna yakın bölgelerde kiralık ev bulabilmek için yüksek bedelleri kabul etmek durumunda kalıyor.
YAPIM SÜRECİ UZAYAN YENİ KONUTLAR UMUT OLAMADI
Depremin üzerinden 2 yıldan fazla süre geçmesine rağmen, Malatya’daki kalıcı konut inşaatlarının büyük kısmı henüz tamamlanamadı. Teslim edilen konut sayısının yetersiz oluşu kira fiyatlarının düşmesini de engelliyor. Yeni yapılan konutlar tamamlandığında kira piyasasında bir dengeleme bekleniyor ancak sürecin yavaş ilerlemesi, mevcut krizi sürdürmeye devam ediyor. Malatyalılar, kira artışlarının önüne geçilmesi ve kontrol mekanizmalarının daha etkin hale getirilmesi için yetkililerden acil önlem alınmasını istiyor. Özellikle deprem bölgesi ilan edilen şehirlerde, kira sınırlaması uygulamasının getirilmesi ya da devlet destekli kira yardımlarının artırılması talep ediliyor. Kiracı ve ev sahipleri arasında yaşanan anlaşmazlıklar ise mahkemelere taşınmaya başladı. Barınma krizinin çözülmemesi halinde, sosyal ve ekonomik sorunların daha da büyüyeceği uyarısı yapılıyor.
Haziran ayı itibarıyla açıklanan yüzde 45,80’lik kira artış oranı, Malatya gibi deprem bölgesinde çoktan aşılmış durumda. Şehirde yaşanan kira krizi, sadece barınma hakkını değil, ekonomik ve sosyal yaşamı da derinden etkiliyor. Konut arzının artırılması, kira denetimlerinin sıklaştırılması ve fırsatçılığın önüne geçilmesi için acil ve kapsamlı adımların atılması bekleniyor. Aksi halde, Malatya’da barınma sorunu uzun yıllar sürecek bir kriz haline gelme riski taşıyor.
MUHABİR: MEHMET TEVFİK CİBİCELİ
