Malatya’da yeni fayların olduğu ve deprem risk haritası üzerinde bildirilen noktaların eksik kaldığı artık su götürmez bir gerçek olmuşken, Türk ve Çinli bilim insanları tarafından buranın çok ayrıntılı bir şekilde incelenmesi adına bir proje hazırlandı. Akabinde İstanbul Teknik Üniversitesi (İTÜ), Yıldız Teknik Üniversitesi, Kandilli Rasathanesi, Çin Bilim Akademisi ve Çin Deprem Dairesi araştırmacıları tarafından “Malatya Fayı’nın depremselliğinin çok disiplinli bir yaklaşımla incelenmesi” konulu projenin TÜBİTAK ve 2568-Çin Bilimler Akademisi (CAS) tarafından desteklenmesi kabul edildi. “6 Şubat 2023 Kahramanmaraş depremleri sonrası Malatya Fayı'nın potansiyel büyük depremlerinin çok disiplinli bir yaklaşımla incelenmesi” başlıklı projenin Türkiye’de yürütücüsü İTÜ Jeoloji Mühendisliği Bölümü Öğretim Üyesi Doç. Dr. Cengiz Zabcı olurken projenin Çin’deki yürütücüsü ise CAS Güney Çin Denizi Oşinoloji Enstitüsü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Zhen Sun oldu.
Malatya sahasında incelemeler yapan ve Malatya Fayı ile ilgili merak edilen soruların cevabını bulmak üzere üç yıllık bir araştırma sürecine giren ekibin önemli ismi İstanbul Teknik Üniversitesi (İTÜ) Jeoloji Mühendisliği Bölümü Öğretim Üyesi Doç. Dr. Cengiz Zabcı, gerek Malatya Fayı gerek projede gelinen son aşama hakkında önemli bilgilendirmelerde bulundu.
“SİZ ORTALAMA 2 BİN 250 SENEDE BİR DEPREM YAŞIYORSUNUZ”
Malatya Fayı’na yönelik yaptığı açıklamada Cengiz Zabcı, “Şimdi bizim Malatya için hesapladığımız şey son dört depremi hesabı kattığımız zaman bunlar yüksek bir hata payıyla beraber 2275 artı eksi 605 yılda bir gerçekleşir. Şimdi bakın, bir fayın üzerine gerilim aktarabilirsiniz. Ama eğer o fay yeteri kadar enerji biriktirmediyse aktardığınız gerilim bu fay üzerinde bir deprem yaratmaz. 1999 depreminin 1967'den yaklaşık 30 küsur sene sonra olmasının sebebi bu. Kırılması için yeteri kadar üzerinde enerji yoktu. Siz 1967 depremiyle Kuzey Anadolu fayına enerjiyi aktardınız. Ama kırılmasını ancak bir adım öne çekmiş oldunuz. Ama yeteri kadar, kırılıncaya kadar, yani sürtünmeye yenecek kadar enerji biriktirmek zorundaydı. Bu Malatya fonu için acaba önemli mi? Bakın son depremden geçen süre yaklaşık bin 750 yıl. Siz ortalama 2 bin 250 senede bir deprem yaşıyorsunuz. Bunu 500 sene geçmiş vaziyetesiniz” ifadelerine yer verdi.
“MART SONUNDA TÜRKİYE'DEN BİR EKİP ÇİN'E GİDECEK”
TÜBİTAK ve Çin Bilimler Akademisi (CAS) tarafından desteklenmesi kabul edilen İstanbul Teknik Üniversitesi (İTÜ), Yıldız Teknik Üniversitesi, Kandilli Rasathanesi, Çin Bilim Akademisi ve Çin Deprem Dairesi araştırmacıları tarafından “Malatya Fayı’nın depremselliğinin çok disiplinli bir yaklaşımla incelenmesi” konulu projelerindeki son durumu da aktaran Cengiz Zabcı, “Malatya Fayı ile ilgili çalışmaların geliştirilmesi lazım. Madem 6 Şubat gibi böyle bir tehlikeyi işaret eden çok kısıtlı sayıda veri var, bunu desteklemek lazım. Bu fikri yanlışlamak veya ne olduğunu görmek için daha fazla ve çok disiplinli çalışma lazım yapmak lazım diyerek biz daha 2023 Mayıs ayında hatta Nisan- Mayıs ayında İnönü Üniversitesinde konaklayıp saha çalışmalarını yaparken TÜBİTAK'ın deprem münasebetiyle genişlettiği ikili başvuru programlarında Çin Deprem Dairesi, ki şu an dünyanın en ileri deprem araştırma merkezlerinden bir tanesidir ve Çin Bilimler Akademisi'nde Türkiye'den gördüğümüz bizim üniversite, Muğla Üniversitesi, Yıldız Teknik Üniversitesi ve Kandilli Boğaziçi Üniversitesi Kandilli Rasathanesi ve Deprem Araştırma Enstitüsü araştırmacılarıyla beraber ortak bir proje verdik. Bu proje sadece az önce gördüğünüz gibi cerrahi incelemeyi değil aynı zamanda radyoloji yani jeofizikle görülen yerin farklı çözümlükte yer içini konforlu çekmeyi, yerin üzerinde bu kayaç, taş, kireç parçaları nasıl hareket ediyor? Bunu jeodetik yöntemlerle yani CNS çok hassas GPS antenleriyle ölçmek ve dediğim gibi farklı modelleme çalışmalarını içeren çok disiplinli ve çok teferruatlı bir proje şekillendirdik ve bu kabul edildi. 2024 yılının 1 Ocak'ında başladık. 2024’ün yazından beri de bu çalışmalar devam ediyor. Hatta Mart sonunda Türkiye'den bir ekip olarak Çin'e gidip hem bizim hem de onların bulduğu bulguları birleştirerek ‘acaba Malatya Fayı hakkında sağlıklı ne söyleyebiliriz?’ Bunu olgunlaştırmaya çalışacağız” şeklinde konuştu.
Muhabir: HANİFE SARI
