Malatya Ziraat Mühendisleri Odası Başkanı Fevzi Çiçek, BUSABAH TV’nin YouTube kanalında yayınlanan “Haftanın Nabzı” programında yaptığı açıklamalarda kayısıda zirai don riskini değerlendirdi. Malatya Sonmanşet gazetesi Yazı İşleri Müdürü Sinem Hatun Davut’un sunduğu programda konuşan Çiçek, özellikle Mart ve Nisan aylarının kayısı üretimi açısından kritik bir dönem olduğunu vurguladı.
ZİRAİ DON MEYVE OLUŞUMUNU ENGELLİYOR
Zirai donun kayısı üretiminde ciddi kayıplara yol açabildiğini belirten Çiçek, don olayının çiçeklenme döneminde meyve oluşumunu doğrudan etkilediğini söyledi. Çiçek, “Zirai don olayları kayısı başta olmak üzere birçok meyve türünde verimi doğrudan etkiliyor. Çiçek döneminde meydana gelen don olayları çiçeklerin zarar görmesine neden oluyor ve bu da meyve oluşumunu engelliyor. Dolayısıyla üretici sezon sonunda ciddi verim kaybı yaşayabiliyor” dedi.
ZİRAİ DON İKİ FARKLI ŞEKİLDE MEYDANA GELİYOR
Zirai donun iki farklı şekilde meydana geldiğini ifade eden Çiçek, bunların radyasyon (ışıma) donu ve adveksiyon (soğuk hava taşınımı) donu olduğunu belirtti.
Çiçek, don olaylarının oluşum sürecini şu sözlerle anlattı:
“Radyasyon donu dediğimiz olayda gündüz güneşten ısınan toprak gece bu ısıyı kaybetmeye başlar. Özellikle sabaha karşı sıcaklık hızla düşer ve don meydana gelebilir. Bu durum genellikle açık ve rüzgârsız gecelerde görülür. Bir diğer don türü ise adveksiyon donlarıdır. Bu tür don olayları soğuk hava kütlesinin bölgeye gelmesiyle oluşur ve daha geniş alanları etkileyebilir.”
GELİŞİM EVRESİ DONA KARŞI DAYANIKLILIĞI BELİRLİYOR
Kayısı ağaçlarının gelişim dönemlerine göre soğuğa dayanıklılık seviyesinin değiştiğini vurgulayan Çiçek, özellikle çiçek ve küçük meyve döneminin en riskli süreç olduğunu belirtti. Çiçek, “Tomurcuk döneminde kayısı ağaçları yaklaşık -4 dereceye kadar kısa süreli soğuklara dayanabiliyor. Ancak çiçeklenme döneminde hassasiyet artıyor ve -3 derecelerde zarar oluşabiliyor. Küçük meyve dönemine geçildiğinde ise ağaçlar çok daha hassas hale geliyor. -1 ile -2 derecelerde bile ciddi zarar meydana gelebiliyor.” dedi.
Çiçek, bu nedenle çiçeklenmeden küçük meyve dönemine geçiş sürecinin kayısı üretimi açısından son derece kritik olduğunu ifade etti.
DONDA SICAKLIK KADAR SÜRE DE ÖNEMLİ
Don olaylarında yalnızca sıcaklık derecesinin değil, soğuğun ne kadar sürdüğünün de büyük önem taşıdığını belirten Çiçek, uzun süreli düşük sıcaklıkların daha büyük zararlara yol açtığını söyledi. Malatya Ziraat Mühendisleri Odası Başkanı Fevzi Çiçek, “Eğer düşük sıcaklık kısa süreli olursa ağaçlar bunu tolere edebilir. Ancak uzun süre devam eden soğuklar ciddi zarar oluşturur. 2025 yılında yaşadığımız don olaylarında bunun örneklerini gördük.” dedi.
HAVA DURUMU ZARARIN BOYUTUNU DEĞİŞTİREBİLİR
Zirai don olaylarında hava koşullarının da büyük rol oynadığını belirten Çiçek, bulutlu ve rüzgârlı havalarda don riskinin nispeten azaldığını söyledi. Malatya Ziraat Mühendisleri Odası Başkanı Fevzi Çiçek, “Eğer hava kapalı ve bulutluysa sera etkisi oluşur ve sıcaklık kaybı daha az olur. Bu durum don riskini bir miktar azaltır. Ancak hava açık ve rüzgarsızsa sıcaklık daha hızlı düşer ve don riski artar. Özellikle sabaha karşı saatler en kritik zaman dilimidir.” ifadelerini kullandı.
MART VE NİSAN KAYISI İÇİN EN KRİTİK AYLAR
Kayısı üretimi açısından Mart ve Nisan aylarının en riskli dönem olduğunu vurgulayan Çiçek, bu süreçte yaşanabilecek hava olaylarının üretimi doğrudan etkileyebileceğini söyledi. Malatya Ziraat Mühendisleri Odası Başkanı Fevzi Çiçek, “Kayısıda çiçeklenme ve meyve bağlama süreci bu aylara denk geliyor. Bu nedenle Mart ve Nisan ayları kayısı için en kırılgan ve en riskli dönemlerdir. Sadece don değil, ani sıcaklık değişimleri ve yağışlar da verimi etkileyebilir.” ifadelerini kullandı.
ÜRETİCİLER METEOROLOJİYİ TAKİP ETMELİ
Zirai donla mücadelede en önemli unsurun erken tedbir olduğunu belirten Çiçek, üreticilerin meteorolojik uyarıları yakından takip etmesi gerektiğini söyledi. Çiçek, “Çiftçilik açık alanda yapılan bir üretim olduğu için iklim faktörlerinden doğrudan etkilenir. Bu nedenle üreticilerimizin meteoroloji tahminlerini dikkatle takip etmesi gerekir. Don riski görüldüğünde gerekli önlemleri almak büyük önem taşır.” dedi.
BAHÇE TESİSİ DOĞRU YERDE YAPILMALI
Don riskinin daha bahçe kurulumu aşamasında azaltılabileceğini belirten Çiçek, üreticilerin bahçe kurarken bölgenin iklim özelliklerini dikkate alması gerektiğini ifade etti.
Malatya Ziraat Mühendisleri Odası Başkanı Fevzi Çiçek, “Don çukuru dediğimiz, soğuk havanın biriktiği bölgelerde bahçe kurmak büyük risk oluşturur. Eğer böyle bir yerde bahçe kurarsanız istediğiniz kadar teknoloji kullanın don riskini ortadan kaldırmanız zor olur. Bu nedenle bahçe kurulumu doğru planlanmalıdır.” dedi.
DONA KARŞI FARKLI MÜCADELE YÖNTEMLERİ VAR
Zirai don riskine karşı farklı yöntemlerin uygulanabileceğini belirten Çiçek, üreticilerin imkanlarına göre çeşitli tedbirler alabileceğini söyledi. Malatya Ziraat Mühendisleri Odası Başkanı Fevzi Çiçek, “Rüzgâr makineleri, sisleme sistemleri, sulama yöntemleri gibi birçok teknik uygulama var. Büyük ve ekonomik gücü yüksek bahçelerde rüzgâr tribünleri kullanılabilir. Daha küçük bahçelerde ise sisleme veya sulama yöntemleri uygulanabilir.” sözlerine yer verdi.
En basit yöntemlerden birinin dumanlama yöntemi olduğunu belirten Çiçek, bu yöntemle bahçede hava sirkülasyonu sağlanabileceğini ifade etti.
TARIMDA BİLİNÇLÜ ÜRETİM ŞART
Tarımın planlama ve bilgi gerektiren bir sektör olduğunu vurgulayan Çiçek, çiftçilerin bilinçli üretim yapmasının önemine dikkat çekti. Malatya Ziraat Mühendisleri Odası Başkanı Fevzi Çiçek, “Çiftçilik bir ekonomik faaliyettir. Bu işi bilinçli yapmak gerekir. Kulaktan dolma bilgilerle yapılan üretim sürdürülebilir olmaz. Üreticilerimizin doğru bilgi kaynaklarından teknik destek alması, araştırma yapması ve teknolojiyi takip etmesi gerekir.” dedi.
Muhabir: TÜRKAN YILDIZ KAYA
