Malatya’nın köklü bir geçmişe sahip Akçadağ ilçesi hakkında merak edilenlerle ilgili her şeye bu haberimizde yer verdik. Önemli bir kültüre sahip olan Akçadağ ilçesi bakın bugünlere nasıl gelmiş?

AKÇADAĞ’IN ADI CUMHURİYET DÖNEMİNE KADAR ARGA’YDI

Konuya öncelikle Akçadağ ilçesinin isminin nereden geldiği ile başlayalım. Öncelikle Akçadağ ilçe merkezinin adı Cumhuriyet dönemine kadar Arga’ dır. Tarihi kayıtlarda (Arka, Arca, Arga, Arqa, Arkha, Arega, Arcas) adlarıyla ilkçağ şehirlerinden biri olarak geçen bu yerleşim yeri, aynı zamanda Akçadağ ilçesinin bölge olarak da eski adıdır.

ARGA KELİMESİNİN ANLAMI

Arga kelimesi hakkında Bil-ge Umar'in Türkiye'deki tarihsel adlar isimli eserinde şu ifadeler kullanılmaktadır: "Luwi / Pelasgos kökenli adlarda ve Luwi dilinin ardılı MÖ 1. bin yıl Anadolu dillerinin konuşulduğu bölgelerdeki dillerde karşımıza çok çıkan bir sözcük. Bunun Luwi dilinde iki anlamı saptanmıştır. A-‘Yukan. Yüksek’, B-‘Sınır’. Bir üçüncü anlam olarak da Arga kelimesinin eski Anadolu dillerinde bir de ‘Işıldayan, parıldayan, ışıltı, parıltı, ak, gümüş’ anlamında kullanıldığını..." belirterek bu anlamların ihtiva eden antik Anadolu'daki isimlerden Argana (Ergani), Argaios (Erciyes), Argaios (Tuz Gölü güneyinde Hasan Dağındaki zirvelerden birisinin adı), Argaous (Arguvan), Akçadağ halkı daha çok Argavun olarak söylemektedir) gibi kelimelerle örneklendirerek açıklamıştır.  Bakıldığında Arga kelimesinin anlamı yukarı, yüksek, sınır, ışıldayan, parıldayan, aşıltı, parıltı, ak, gümüş (parlak) anlamlarına gelmektedir. Kelimenin Hititler döneminden beri günümüze kadar kullanıldığı anlaşılmaktadır.

FİZİKİ ANLAMDA DA ADININ ÖZELLİKLERİNİ TAŞIMAKTA

Fiziki anlamda bakıldığında ise Akçadağ, ova ile dağların sınırını teşkil eden bir coğrafyadır. Malatya'dan beri devam eden ova kesimi ile dağlık alanın başladığı bir sınırdır. Akçadağ'ın coğrafik açıdan durumuna bakıldığında denizden 900 ila 1800 metre arasındaki yüksekliklerde kurulmuş yerleşim birimleri, yüksek yaylalar, 2500 metrelerdeki zirveler görürüz. Bu yönüyle yüksek ve yukarıdır. Özellikle kış ve bahar aylarında Malatya'dan bakıldığında dağlarındaki karlar sebebiyle, gümüş gibi parıldayan bir coğrafya görünür. Böylece Akçadağ eski adının anlamları olan "yüksek, sınır ve ışıldayan" anlamlarını tam anlamıyla yansıtmaktadır.

400-1400 YILLARI ARASINDA PİSKOPOSLUK MAKAMI OLARAK ÖNEMLİ BİR MERKEZ OLMUŞTUR

Arga adı Roma, Bizans, Selçuklu, Osmanlı Devleti ve Cumhuriyet dönemine kadar kesintisiz bir şekilde Milattan önceki yıllarda ilk yerleşenlerin bıraktığı adıyla yaşamaya; bugünkü ilçe merkezinin adı olarak söylenmeye devam etmiştir. Hitit dönemi tam olarak bilinmese de Roma ve Bizans dönemlerinde Arga, yakın çevresinin Malatya'dan sonraki en büyük yerleşim merkezi olarak bir yönetim merkezi olmuştur. Özellikle 400-1400 yılları arasında piskoposluk makamı olarak önemli bir merkez haline gelmiştir. 1100'lü yılların başında geçirdiği bir deprem ve arkasından gelen Moğol istilası sonrasında önemini büyük oranda yitirmiştir. (Devam edecek)

Muhabir: HANİFE SARI