Sebze ve meyve fiyatlarındaki fahiş artışları önlemeyi hedefleyen Hal Yasası düzenlemesi Türkiye Büyük Millet Meclisi (TBMM) gündemine geldi. Yeni Hal Yasası'yla birlikte sebze ve meyve ticaretinde köklü değişiklikler beklenirken, sektör temsilcilerinden küçük esnaf adına önemli bir uyarı geldi. Düzenlemenin büyük marketlerin ve sermaye gruplarının elinde tekelleşmeye yol açmaması gerektiğini belirten Malatya Pazarcılar Esnaf Odası Başkanı Ümit Emre, küçük esnafın ve üreticinin korunmasının hayati önem taşıdığını vurgulayarak, önemli açıklamalarda bulundu.
Bu yasal düzenlemenin yaklaşık 10-15 yıldır ülke genelinde tartışıldığını ifade eden Malatya Pazarcılar Esnaf Odası Başkanı Ümit Emre, ancak bu yasayla ilgili çok fazla bilgi sahibi olmadıklarını söyledi.
“ÇALIŞMA DÜZENİNE UYGUN BİR SİSTEM OLUŞTURULMALI”
“Yine de yeni Hal Yasası'nın çıkarılması gerekiyor” diyen Emre, “Günümüzün mevcut şartlarına ve esnafın çalışma düzenine uygun bir sistem oluşturulmalı, aracıların azaltılması gerekiyor. Elbette aracıların tamamının ortadan kaldırılması mümkün değil ancak bu zincirin kısaltılması, insanların ve özellikle tüketicilerin köylüye, yani doğrudan üreticiye ulaşması sağlanmalı. Bu konuda en büyük faydalardan biri de pazarcı esnafının önünün açılması olacaktır. Pazarcılar, ürünlerini doğrudan hal yerine kooperatiflerden veya üreticilerden temin ederek vatandaşlarla buluşturabilirse aracıların bir kısmı devre dışı kalmış olur” diye konuştu.
“HAL ESNAFIMIZ GERÇEKTEN BÜYÜK EMEK VERİYOR”
Hal esnaflarının da çalışma şartlarının kolaylaştırılması gerektiğini ifade eden Emre, “Öte yandan mevcut hal ve komisyonculuk sisteminin de önemli bir işlevi var. Hal esnafımız gerçekten büyük emek veriyor. Türkiye'nin 81 iline mevsimine göre farklı bölgelerden ürün ulaştırılıyor. Örneğin kışın lahana Karaman, Konya ve Nevşehir gibi illerden gelirken yazın karpuz Antalya'dan başlayarak Diyarbakır, Malatya ve Adıyaman gibi birçok bölgeye ulaştırılıyor. İnsanların bu ürünlere her zaman doğrudan üreticiden ulaşma imkânı bulunmuyor. Bu noktada hal esnafının çalışma şartlarının da kolaylaştırılması ve kendilerine belirli desteklerin sağlanması gerekiyor” söylemlerine yer verdi.
“ÜRÜN BOL OLDUĞUNDA FİYATLAR DOĞAL OLARAK DÜŞÜYOR”
Bir ürünün üreticiden pazarlamasına kadar oluşan fiyat farkını anlatan Emre, “Özellikle ürün fiyatları konusunda kamuoyunda zaman zaman yanlış bir algı oluşuyor. Örneğin bir ürünün dalında 3 liraya satıldığı ifade ediliyor. Gerçekten de bu yıl bir komşumuzun elma bahçesinden örnek verecek olursak, ürünün bol olması nedeniyle elmanın dalındaki fiyatı 3 lira civarında. Ancak işçilik maliyetini araştırdığınızda kilogram başına 10-12 lira gibi bir gider ortaya çıkıyor. Bunun kasalanması, kış aylarında muhafaza edilmesi için soğuk hava deposunda tutulması ve nakliyesi de var. Bütün bu maliyetler eklendiğinde üreticiden tüketiciye ulaşan ürünün fiyatı 30-40 lirayı bulabiliyor. Ürün bol olduğunda fiyatlar doğal olarak düşüyor. Ancak mazotun 100 lira, işçi yevmiyesinin ise bin 500-2 bin lira seviyesinde olduğu bir ortamda maliyetleri de göz önünde bulundurmak gerekiyor. Bunun değerlendirmesini kamuoyunun takdirine bırakıyorum” şeklinde konuştu.
Hal Yasası ve kooperatiflerle ilgili düzenlemelerin inşallah doğru şekilde hayata geçirilmesini temenni eden Emre, ancak bu konuda yeterince bilgilendirilmediklerini, sektör temsilcileri bir araya getirilerek kapsamlı toplantılar veya bilgilendirme konferanslarının düzenlenmesi gerektiğini kaydetti.
“KÜÇÜK ESNAFI ZOR DURUMDA BIRAKMAMALI”
Yeni düzenlemenin neleri getirip neler götüreceğini bilmediklerini söyleyen Emre, “Vatandaş açısından baktığımızda ise ülkemizde ciddi bir ekonomik sıkıntı var ve insanların alım gücü oldukça zayıf. Yeni Hal Yasası'nın vatandaşlara nasıl bir fayda sağlayacağını, uygulamaya geçmeden net bir şekilde söylemek doğru olmaz. Düzenlemenin neler getirip neler götüreceğini görmek gerekiyor. Bizim bu konudaki en büyük endişemiz, sistemin büyük marketlerin ve büyük tüccarların elinde tekelleşmesidir. Küçük esnafın ve üreticinin mağdur edilmemesi gerekiyor. Eğer büyük marketlerin doğrudan üreticiden ürün almasının önü açılır, üreticiden tedarik kolaylaştırılır ve bu sistem küçük esnafı da koruyacak şekilde düzenlenirse faydalı olabilir. Ancak düzenleme büyük sermaye gruplarının önünü açarken küçük esnafı zor durumda bırakmamalı” açıklamasına yer verdi.
“Yeni düzenlemeyle üretici kooperatiflerinin kurulmasının ve bu kooperatifler aracılığıyla yeni haller oluşturulmasının önü açılabileceği ifade ediliyor” diyen Emre, belediyelerin de hal kurmak isteyen üretici kooperatiflerine yer göstermesinin öngörüldüğünü söyledi. Emre, ancak burada kooperatiflerin nasıl oluşturulacağı ve nasıl işleyeceğinin de büyük önem taşıdığını, Malatya'da üreticilerin bir araya gelerek güçlü kooperatifler kurması gerektiğini dile getirdi.
“YENİ HAL YASASI'NDAN UMUTLUYUM”
Sebze ve meyve sektöründe büyük ekonomik hareketlilik olduğunu dikkat çeken Emre, “Sebze ve meyve sektöründe çok büyük bir ekonomik hareketlilik söz konusu. Çünkü bu ürünler her eve giriyor, günlük olarak tüketiliyor ve ciddi bir ticari hacim oluşturuyor. Dolayısıyla bu sistemin iyi takip edilmesi, denetlenmesi ve bütün kesimlerin menfaatini koruyacak şekilde işletilmesi gerekiyor. Böyle bir düzenleme hem tüketiciyi hem üreticiyi hem de esnafı memnun edebilir” dedi ve sözlerine şöyle devam etti:
“Bugün üretici de tüketici de mağdur. Üretici, gübre gibi temel girdilerin bir torbasına 3-4 bin lira ödemek zorunda kalırken mazotun litresi de 100 liraya ulaşmış durumda. Diğer taraftan tüketici, dalında 5 lira olan bir ürünü pazarda 50-60 liraya satın almak zorunda kalabiliyor. Her iki tarafın da yaşadığı bu mağduriyet gerçekten üzücü. Yapılacak düzenlemeyle bu iki kesim arasındaki fiyat farkının makul seviyelere çekilmesi gerekiyor. Hem üreticinin emeğinin karşılığını aldığı hem de tüketicinin ürüne uygun fiyatla ulaşabildiği bir sistem kurulursa hepimiz memnun oluruz. Yeni Hal Yasası'ndan umutluyum. İnşallah düzenleme doğru şekilde hazırlanır, adil bir biçimde uygulanır ve üreticinin, tüketicinin ve esnafın tamamının yararına sonuçlar doğurur.”
MUTLU SARIGÜL