Malatya’nın ilk yerleşim alanlarından biri olan Battalgazi, geçmişten günümüze ulaşan tarihi yapılarıyla adeta açık hava müzesini andırıyor. İlçenin her köşesinde farklı bir tarihi iz bulmak mümkün olurken, bu eserler arasında yer alan Kanlı Kümbet ise mimarisi ve hakkında anlatılan ürkütücü hikâyelerle dikkat çekiyor. Yüzyıllardır gizemini koruyan yapı hem tarih meraklılarının hem de ziyaretçilerin ilgisini çekiyor.
Battalgazi ilçesi Meydanbaşı Mahallesi’nde, tarihi mezarlık içerisinde bulunan Kanlı Kümbet’in hangi amaçla inşa edildiğine ilişkin kesin bir bilgi bulunmuyor. Ancak halk arasında anlatılan rivayetler, yapının ismiyle özdeşleşmiş durumda. İddialara göre Osmanlı döneminde suç işleyen mahkûmların burada idam edildiği, ardından bodrum bölümünde mumyalandığı anlatılıyor. Bu nedenle halk arasında Cellâthane olarak da bilinen yapı, gizemli geçmişiyle öne çıkıyor.
Herhangi bir kitabesi bulunmayan Kanlı Kümbet’in yapım tarihi, mimari özellikleri ve yapı üslubu dikkate alınarak 14’üncü veya 15’inci yüzyıla tarihlendiriliyor. 1977 yılında hazırlanan tescil fişinde de Beylikler Dönemi'ne ait olduğu değerlendirilen eserin Osmanlı döneminde yapıldığına ilişkin tahminler bulunuyor. Mimari açıdan kare planlı ve baldaken tarzında bir mezar anıtı niteliği taşıyan kümbet, alt ve üst bölümlerden oluşuyor. Tonoz örtülü kare mezar odasına kuzey yönündeki kapıdan girilirken, üst bölümde ise sivri kemerler üzerine oturan bir kubbe bulunuyor. Kesme taş kullanılarak inşa edilen yapının mezar üstü taşları, aradan geçen yüzyıllara rağmen tarihi dokusunu koruyor. Bodrum katı, mezar odası ve tuğla örgülü kubbesiyle dikkat çeken eser, dönemin mimari anlayışını yansıtan önemli yapılar arasında gösteriliyor.
HİKAYESİ DİLDEN DİLE ANLATILIYOR
Zaman içerisinde yıpranan ve bir dönem harap durumda bulunan Kanlı Kümbet, Vakıflar Genel Müdürlüğü tarafından 2007 yılında gerçekleştirilen onarım, çevre düzenlemesi ve restorasyon çalışmalarıyla yeniden ayağa kaldırıldı. Yapılan çalışmaların ardından bugünkü görünümüne kavuşan tarihi eser, Battalgazi’nin kültürel mirası içerisindeki yerini korumaya devam ediyor. İlçede yaşayan vatandaşlar da Kanlı Kümbet gibi tarihi yapıların Battalgazi’de bulunmasından duydukları memnuniyeti dile getiriyor. Kümbetin geçmişine ilişkin anlatılanları büyüklerinden dinlediklerini belirten vatandaşlar, yapının Osmanlı döneminde idam edilen mahkûmlarla ilişkilendirilen hikâyesinin yıllardır dilden dile aktarıldığını ifade ediyor.
“HİKÂYESİNİ BÜYÜKLERİMİZDEN DİNLEDİK”
Kanlı Kümbet’in geçmişte bakımsız ve yıkılmaya yüz tutmuş bir durumda olduğunu hatırlatan vatandaşlar, 2007 yılında gerçekleştirilen restorasyonla yapının bugünkü haline kavuştuğunu belirterek, “Battalgazi’de yaşamanın en güzel yanlarından biri, her adımda tarihle karşılaşabilmek. Kanlı Kümbet’in hikâyesini biz de büyüklerimizden dinledik. Osmanlı döneminde suç işleyen mahkûmların burada idam edildiği ve bodrum katında mumyalandığı anlatılırdı. 2007 yılından önce yapı oldukça kötü durumdaydı. Yapılan çalışmalarla yeniden düzenlendi. İlçemizde böylesine önemli tarihi eserlerin bulunması bizi mutlu ediyor. Bu değerlerin korunması ve gelecek nesillere aktarılması gerekiyor” ifadelerini kullandılar.
MUTLU SARIGÜL