Malatya’da birbirinden kıymetli birçok yapı ve kalıntı geçmişe ışık tutarak ilgi çekmeye devam ediyor. Bu yapı ve kalıntılardan biri de Saray Mezrası Arkeolojik Yerleşimi I-II-III-IV.
Söz konusu Saray Mezrası Arkeolojik Yerleşimi I-II-III-IV’ün özellikleri için şunlar sıralanabilir: Saray Mezrası Arkeolojik Yerleşimleri Malatya’nın Arapgir ilçesi Konducak Mahallesi Saray mevkinde bulunmaktadır. Saray mevkinde bulunan bu 4 adet arkeolojik yerleşimlerden ilki yani I. Merdiven-Duvar Kalıntısı: Arapgir-Malatya ana yoluna 8 km mesafededir. Konducak Mahallesi’ne girişte sağa ayrılan toprak yoldan 2,5 km gidildikten sonra ulaşılır. Saray Mevkiinin doğusundaki dik kayalıklarla kaplı alandadır. Kayalık alana inen kayaya oyulmuş merdivenin bitişiğinde kesme taştan duvar örgüsü mevcuttur. II. Kral Taşı: Merdivenli inişin hemen 100 m kadar kuzeyinde blok kayanın üst kısmında oyulmuş oturma mekânı yer alır. Karşı kayadaki deliklerden burasının döneminde üzerinde bir ahşap örtü sistemi olduğunu düşündürmektedir. Bu alanın güneye bakan yüzeyinde 66 x 67 cm ve 30 cm derinlikte oluşturulan niş ve 145 x 60 cm ebadında oyulmuş ayrı bir bölüm bulunur. Bu bölümde de yapı örtü sistemine ait direkler için kaya yüzeyine oyuklar açılmıştır. III. Gevur Mağarası Kaya Mezar Odası: Kral taşı ve merdivenli bölümün yaklaşık 100-150 m güneybatısındaki yüksek kayalık alanın yerden 15 m. kadar yüksek bölümünde mağara içinde 8 adet yarımay biçimli derin nişli bölümün varlığı bunun ortadaki boşluğun her iki yanında olduğu, bölümlerin içindeki duvarlarında yaklaşık 65 x 65 cm ölçülerinde nişlerin varlığından söz edilmektedir. Roma Dönemine aittir. IV. Demirli Mağara Duvar Kalıntısı: Kral taşı alanının yaklaşık 500 m güneyindeki kaya bloğunun doğuya bakan mağaraların önünde 7 x 8 m ölçülerinde moloz taşlarla horasan harç ile örülmüş bir duvar yer alır. Taşların bir kısmı sökülerek alınmıştır. Diğer alanlarla bütünlük taşır. Birkaç parça Bizans seramiğine de rastlanmıştır. Roma, Bizans ve Osmanlı dönemlerinde de kullanıldığı sanılmaktadır. Sözü edilen dört yerleşim alanının birlikte değerlendirilmesi gerekmektedir.
MUHABİR: HANİFE SARI