6 Şubat 2023… Malatya ve çevresinde meydana gelen büyük deprem, yalnızca binaları değil, kent hafızasını, mahalleleri ve komşuluk ilişkilerini de yerle bir etti. Binlerce Malatyalının hayatını etkileyen bu felaket, şehirde sadece fiziksel yıkımı değil, kaybolma tehlikesiyle karşı karşıya kalan kültürel değerleri de gün yüzüne çıkardı. Bugün evler yeniden inşa edilirken, asıl soruyu sormak zorundayız: Malatya’nın kadim kültür hazinesi bu yeniden yapılanmada nasıl korunacak?
Deprem sonrası Malatya’da yüz binlerce yeni konut inşa ediliyor. Orduzu Gelincik Tepesi’nden İkizce’ye, Çamurlu’dan Orduzu Pınarbaşı’na kadar geniş alanlarda yerinden dönüşüm projeleri hayata geçiriliyor. Beş yüz bin civarında Malatyalı hemşerimiz, yeni konutlara taşınırken, mahalleler yeniden şekilleniyor.
Ancak sadece beton ve tuğladan oluşan mahalleler, eski komşuluk ilişkilerini, mahalle kültürünü ve ortak hafızayı geri getirmiyor. Araştırmacı Gazeteci Yazar Asım Demirkök, “Beton yeniden kurulur, kültür kaybolursa geri gelmez” diyerek, yeni Malatya’nın fiziki olarak ayağa kalkarken ruhunu kaybetme tehlikesiyle karşı karşıya olduğunu vurguluyor.
GELİŞME: MAHALLE KÜLTÜRÜ VE SOMUT ÖNERİLER
Demirkök, “Malatya’nın asıl dayanıklılığı binalarda değil, insan ilişkilerinde, komşulukta ve ortak değerlerde saklı. Eskiden kapısı kilitlenmeyen evler, bir tas çorbanın paylaşıldığı sofralar ve bir acıda herkesin bir araya geldiği dayanışma, Malatya’yı ayakta tutan değerler” dedi.
Bu değerleri korumak için Demirkök, her yeni mahallede en az 100 metrekarelik “Mahalle Kültür Evi” kurulmasını öneriyor. Bu kültür evlerinde: Malatya tarihine hâkim gönüllü kültür insanları görev alacak, Büyüklerle söyleşiler yapılacak, Genç kuşaklara masallar, türküler ve gelenekler aktarılacak, Yerel edebiyat, müzik ve mutfak kültürü ile sözlü tarih kayıt altına alınacak, Depremin yarattığı travmayı iyileştirecek toplumsal buluşmalar düzenlenecek.
Demirkök, kültür evlerinin sadece beton arasında sıkışmış mekânlar değil, yeni mahallelerin vicdanı ve belleği olacağını belirtiyor. Böylece Malatya hem geçmişini koruyacak hem de geleceğe taşınacak bir kültürel sürekliliğe kavuşacak.
SONUÇ: GELECEĞİ İNŞA ETMEK, GEÇMİŞİ KORUMAKTAN GEÇER
Yazar Asım Demirkök, Malatya’nın geleceğinin geçmişle barışarak kurulabileceğini ifade ederek “Evleri yapıyoruz, evet… Ama şimdi sıra kültürümüzü ayakta tutmakta. Şehirler binalarla kurulur, ama kültürle yaşar.” sözlerini kullandı.
Yazar Asım Demirkök, Malatya Büyükşehir Belediye Başkanı Sami Er, Yeşilyurt Belediye Başkanı İlhan Geçit, Battalgazi Belediye Başkanı Bayram Taşkın ve belediye meclis üyelerine çağrıda bulunarak, önerisinin belediye meclislerinde istişare edilip uygulanabilir bir plan hâline getirilmesini talep etti.
Ayrıca siyasi partiler, meslek örgütleri ve sivil toplum kuruluşlarının da Malatya Kadim Kent Kültürü Yol Haritası’nı kendi yapıları içinde tartışarak ortak bir metin hâline getirmeleri gerektiğini vurguladı.
Yazar Asım Demirkök, “Kadim Malatya kültürümüzü geçmişimizle birlikte yeniden inşa etmek için Malatyalı ortak aklını hep birlikte oluşturalım.” 2026 yılını Malatya için “yarını kurma yılı” ilan ederek, birlik ve dayanışma çağrısı yapalım” dedi.
Muhabir: SİNEM HATUN DAVUT