Malatya'da bayramın en neşeli anlarından biri, kuşkusuz çocukların kapı kapı gezerek şeker topladıkları o eski gelenektir. Mahallelerin renkli, canlı görüntüsü, bayram sabahı sokağa taşan çocukların gülüşleriyle daha da belirginleşir. Bayramda şeker toplamak, sadece tatlı ikram etmekle kalmaz, aynı zamanda büyüklerin öğütleriyle, aile büyüklerinin kapılarında geçirilen o değerli zamanla da anlam kazanır.
Malatya’da, özellikle kırsal kesimlerde bu gelenek çok yaygındır. Çocuklar, sabah erken saatlerde başlayan şeker toplama serüvenine, bayramın en keyifli anlarından biri olarak başlar. Mahalledeki büyüklerin kapılarına gidilir, şekerler alınır ve bu sırada samimi sohbetler, bayramın neşesiyle birbirini takip eder. Ancak bu gelenek, 6 Şubat 2023’teki büyük depremin ardından çok değişti. Depremin hemen ardından Malatya'nın büyük bir kısmı ciddi zarar gördü. Binlerce bina yıkıldı, yüzlerce can kaybı yaşandı. Depremin yaraları, her geçen gün daha derinleşen sosyal etkiler yaratmaya devam etti. Eski mahallelerin büyük bir kısmı, ne yazık ki harabe haline geldi.
DEPREMİN GÖLGESİNDE BAYRAM KUTLAMALARI
6 Şubat depremi, Malatya'nın sosyal yapısını derinden sarstı ve şehirdeki bayram kutlamaları üzerinde de etkili oldu. Depremin ardından “kapısı çalınacak bir ev kalmadı” gibi söylemler sıkça duyulmaya başlandı. Birçok evin yıkılması, iş yerlerinin kapanması ve şehirdeki büyük hasar, bayram kutlamalarının eskisi gibi coşkuyla yapılmasını engelledi. Malatya'nın büyük bir kısmı, ağır şekilde zarar gördü ve bu durum bayramları da etkiledi.
BÜYÜK BİR BOŞLUK ORTAYA ÇIKTI
Bayram sabahları, kapıları çalınacak evler azalırken, büyük bir boşluk ortaya çıktı. Çocukların şeker toplama heyecanı, eskisi kadar yoğun yaşanmaz oldu. Evinin duvarları yıkılmış, pencereleri kırılmış, çatısı çökmüş komşusunun kapısını çalmak isteyen çocuklar, içlerinde farklı duygular taşıyarak sokakta ilerledi. Bu yıl bayramda, evlerin kapıları eski neşeyle açılmadı. Yerine, çoğu kapı yalnızca hasar görmekle kalmadı, aynı zamanda kaybolan bir toplumsal dokunun izlerini taşıdı. “Kapısı çalınacak bir ev kalmadı” diyenlerin gerisinde, kaybolan eski bayram neşesinin, kaybolan mahalle kültürünün, kaybolan dostlukların da etkisi vardı.
YARALARIN SARILMASI VE BAYRAMIN YENİ ANLAMI
Depremin ardından Malatya’daki bayram kutlamalarının, halkın dayanışma ve yardımlaşma kültürünün bir parçası olarak yeniden şekillendiği görülüyor. Depremzedelere yapılan yardımlar, enkaz altında kalanların arayışları ve yaşam mücadelesi, bayramın anlamını bambaşka bir noktaya taşıdı. Bir zamanlar şeker toplayan çocuklar, şimdi daha çok ihtiyaç sahiplerine yardımlar ulaştırmak için çalışıyor.
Bunun yanı sıra, eski mahallelerin yeniden inşası, sosyal dayanışmanın en somut örneklerinden birini oluşturdu. İhtiyaç sahiplerine gıda yardımları yapılırken, bayramı kutlamak isteyenler, sadece tatlı ikram etmekle kalmayıp, aynı zamanda başkalarına da katkı sağlamak amacıyla çeşitli yardım kampanyaları düzenledi. Şeker toplamak, bir anlamda şeker dağıtmaya dönüştü.
KÜLTÜREL DEĞİŞİM VE YENİDEN YAPILANMA
Malatya'da bayram kutlamalarının içeriği, artık sadece geleneksel şeker toplama ritüelleriyle sınırlı kalmıyor. İnsanlar, yardımlaşmanın gücünü hissediyor ve bayramı, dayanışma içinde, zor zamanlar geçiren komşularına yardım ederek kutluyor. Depremin etkisiyle gelen bu değişim, bayramın eski neşesini kaybetmiş olsa da, yeni bir anlam kazandığına da işaret ediyor. Toplum, bayramı sadece bir eğlence ve şeker toplama zamanı olarak görmek yerine, kaybolan evlerin, kaybolan komşulukların hatırlatıldığı, kaybolanların ardından birbirini bulmanın önem kazandığı bir dönüm noktasına taşımış durumda.
Bayramın eski ruhunun tamamen kaybolduğu söylenemez. Malatya, geleneksel bayram kutlamalarının eksik olsa da, yeniden toprağa sımsıkı sarılarak birbirini daha iyi tanıma çabasında. 6 Şubat depremi, bayramı sadece neşesinden mahrum bırakmadı; aynı zamanda insanların bir araya gelerek acılarını paylaştığı, kayıplarını unutmamak için birbirlerine destek oldukları bir dönüm noktasına dönüştü. Bayramda kapı çalmak, yalnızca şeker almak değil, bir insanın yaşamını devam ettirebilmesi için gerekli olan dayanışmanın anlamını taşıyor. Böylelikle Malatya, kaybolan eski bayram neşesine rağmen, güçlü bir toplumsal bağ kurmayı sürdürüyor. Şeker toplama geleneği, belki de eskisi gibi olmayacak ama bayramın özü, insanları bir araya getirme, acıları birlikte paylaşma ve yardımlaşmanın gücünü hatırlama noktasında hala güçlü.
muhabir: MEHMET TEVFİK CİBİCELİ