6 Şubat 2023 depremlerinin ardından Malatya’da yapılan teknik incelemeler, özellikle Bostanbaşı ve Fahri Kayahan bölgelerinde çok katlı betonarme binalarda yaşanan hasarların sebeplerini yeniden gündeme taşıdı. Prof. Dr. Mehmet Ülker, bölgede yapılan gözlemler ve mühendislik değerlendirmeleriyle hakkında önemli açıklamalarda bulundu.
Prof. Ülker, 1975 yönetmeliğine göre yapılmış 5 katlı binaların kurallarına uygun inşa edilmişse depremleri sorunsuz atlatabileceğini belirtti ancak kritik bir uyarı ekledi:
“Eğer sistem kiriş-kolonlu ve bina 6–8 katlıysa bu yapı ağır hasar alır, almaya da devam eder. Böyle bir binanın yıkılması gerekir.”
Ülker’e göre kiriş–kolon–perde sistemine sahip binalar can kaybını önlese de depremi genellikle hasarlı atlatıyor.
AYAKTA KALAN ÖRNEKLER
Prof. Ülker, iki örnek üzerinden sistem ve detaylandırmanın önemine dikkat çekti: Dörtyol Kız Meslek Lisesi karşısındaki mobilya mağazası, 1975 yönetmeliğine göre yapılmasına rağmen depremleri neredeyse hasarsız atlatarak “doğru mühendisliğin” önemini gösterdi. Büyük cam tabakaları bile kırılmadı.
1980’lerde inşa edilen 2. Ordu binası, iki kat yüksek bodrumu sayesinde depremi sadece “az hasarla” atlattı. Sadece dilatasyon aksındaki yüksek kolonlarda yüzeysel kabuk atması görüldü.
YANLIŞ SİSTEM, YETERSİZ DONATI, EKSİK DENETİM
Deprem sonrası bölgede yapılan kapsamlı incelemelerde, özellikle Bostanbaşı ve Fahri Kayahan’daki çok katlı betonarme binalarda görülen hasarın ana nedenleri şöyle sıralandı:
Yanlış veya uygun olmayan taşıyıcı sistem seçimi, donatı detaylarının hatalı ve yetersiz olması, donatı kurallarına uyulmaması, yapım aşamasında yetersiz denetim.
Prof. Dr. Ülker’in değerlendirmesine göre, bu üç faktör birleştiğinde çok katlı binalar, özellikle de yoğun nüfuslu bölgelerde bulunanlar, büyük risk taşıyor.
Ülker’in vurgusu net:
“Bostanbaşı ve Fahri Kayahan’da hasarın nedeni mühendislik hatalarıdır. Bu hatalar düzeltilmedikçe benzer binalar risk üretmeye devam edecektir.”
Muhabir: MEHMET TEVFİK CİBİCELİ