Malatya’nın kadim ilçesi Akçadağ’ın kültürel özelikleri çatısı altında Akçadağ’da, doğum etrafında şekillenen gelenekler ve daha fazlası hakkında önemli noktalara temas ettik.
HALK KÜLTÜRÜ
Bakıldığı zaman insanların çocuklarının olması ve bunları baş-göz ederek mürüvvetlerini görmek en büyük dilekleridir ve bu belki de tüm canlılar için hayatın anlamıdır. İnsanlar geleceklerini bu çocuklarında ve torunlarında görerek bir devamlılığı arzu ederler. İnsan olmamızın bir gereği olarak toplu halde yaşama ve bu yaşam içerisinde yüzyıllar, belki de binyıllar içerisinde oluşan kültürümüz de tıpkı gelecek nesillerimiz gibi yok olmasını istemediğimiz olgulardır. İnsan hayatı ve bu hayat içerisinde adetlerimizi, geleneklerimizi; kısaca kültürümüzü gelecek nesillere aktarmak da o derece önemlidir. Birisi neslimizin devamını sağlarken diğeri bir arada bulunmamızı anlamlı hale getiren, bizleri kuru kalabalık olmaktan kurtararak birbirlerini anlayan; sözlerin, hareketlerin bir mana ifade ettiği; birlikte yaşamaktan haz alan ve birlikte yaşamak için çaba sarf eden bir cemiyet haline getirir. Cemiyet içerisinde her zaman saygın bir yeri olan yaşlılarımız bizim yaşayan hafızalarımızdır. Ancak eski kültürümüzü bilen ve yaşayan bu insanlarımızın sayısı her geçen gün azalmaktadır. Bu insanların kendi yaşadıkları yanında kendi büyüklerinden duydukları, öğrendikleri kültür unsurları da onlarla birlikte yok olmaktadır. Bu noktada kültür unsurlarının yok olmaması adına kültürlerin gelecek nesillere aktarılması son derece önemli bir durumdur. Bu kapsamda Akçadağ’da, doğum etrafında şekillenen gelenekler, bu süreçte anne adayına gösterilen özen, çocukların geleceğine dair inanışlar hakkında merak edilenlere bu haberimizde yer verdik.
DOĞUM VE İNANIŞLAR
Evet, her yerde olduğu gibi Akçadağ'da da bir çocuğun dünyaya gelmesi mutluluk verici bir olaydır. Bu olay çocuğun anne babasından başlamak üzere dedesi, ebesi (nine), akrabaları ve komşuları tarafından sevinçle karşılanır. Yeni evlenen bir çiftin bir-iki yıl içerisinde bir çocuklarının olması beklenir. Yörede hamile kadın hamile, iki canlı, koynu dolu, guzlacı (kuzulayıcı) gibi kelimelerle tarif edilir. Kadın hamile kalınca ağır kaldırmamasına, belini çektirmemesine, uzun süre ayakta durmamasına, yorucu ve tehlikeli işler yapmamasına dikkat edilir. Anne hamile iken güzelleşmesinden, çirkinleşmesinden, karnının şeklinden, canının istediği yiyeceklerden, çocuğun cinsiyeti tahmin edilmeye çalışılır. Anne adayı hamileliği sırasında çirkinleşir, yüzü çilli bir hal alırsa, canı ekşi yiyecekler çekerse, karnı küçük olursa, çocuğun kız olacağına hükmedilir. Anne adayı hamileliği sırasında güzelleşir, karnı büyük olursa, karnı sivri olursa, cam daha çok tatlı yiyecekler isterse, çocuğun oğlan olacağı tahmin edilir. Hamile kadınlara hamileliği esnasında ayva yedirilirse çocuğunun çok güzel ve gamzeli olacağına inanılır. Anne adayı çocuğu çirkin olmasın diye çirkinlere, kurbağa, baykuş, yılan gibi hayvanlara bakmamaya; güzel şeylere bakmaya dikkat eder. Anne adayı hamile iken canı mevsimi olmayan bazı meyve ve sebzeleri, zor yapılan bazı yemekleri ister. Aşerme olarak isimlendirilen bu duruma Akçadağ'da aş yerime denilmektedir. Anlamı ise anne adayının nefsinin (canının) şiddetli şekilde bir yiyeceği istemesidir. Günümüzde bu istekler fazla zorlanmadan karşılanabilmektedir. Ancak 70-80 yıl öncesinin imkansızlıkları içerisinde bu istekler bazen karşılanamamaktaydı. Böyle durumlarda istenen yemeğe veya meyveye benzeyen veya tadı yakın yiyecekler bulunmaya çalışılırdı. Bu durum çeşitli masallara da konu olmuştur. Aş yeriyen anne adayının isteği yerine getirilmezse doğacak çocuğun bir uvzunun eksik olacağı veya hastalıklı doğacağına inanılmaktadır. (Devam edecek)
Muhabir: HANİFE SARI