Malatya’ya özgü oyunlar nesilden nesile aktarılarak günümüze kadar ulaşabilmiş vaziyette. Bu oyunlardan biri de Malatya’nın Akçadağ ilçesinde oynanan geleneksel oyunlar arasında yer alan Hakim Oyunu (Bey Oyunu). Hakim Oyunu bakın nasıl bir oyun ve bu oyunda dikkat edilenler noktalar neler…
HAKİM OYUNU (BEY OYUNU)
Öncelikle Akçadağ ilçe merkezinde eski dönemlerde gelinin eve getirildiği gün öğle-akşam vakti arası, son dönemlerde ise düğünün ertesi günü "Bey Oyunu" oynanırdı. Bugün de damadın arkadaşları düğünün ikinci günü öğleden sonra toplanırlar ama, ‘Bey oyunu’ oynanmamaktadırlar. Eskiden düğünün ertesi günü mevsimine göre öğleden sonra veya ikindi vakti damadın arkadaşları müsaitse kirvenin, sağdıcın, damadın; değilse bitişik bir komşunun evinde toplanırlar. Damadın arkadaşları damadın bu mutlu gününün ertesinde ona hoşça vakit geçirtmek, mutluluğuna ortak olmak amacıyla toplanırlar. Evde anne bile olsalar kadınlar gönderilir gençler kalır. Damat ve arkadaşları toplanırlar. Mevsimine göre bu guruba bir yemek verilir. Ancak damadın arkadaşları genellikle birlikte çiğ köfte yaparlar. Bir taraftan çiğ köfte yapılırken eski hatıralar, okul, gençlik yılları yad edilir.
OYUNU BİLENLERİN SAYISI AZALDI
Çiğ köfte veya yemekler yenildikten sonra "Bey Oyunu" (Hakim) oyunu oynanır. Akçadağ'a has ve hemen hemen unutulmak üzere olan bir oyundur. Ancak evlerdeki değişimle makatların (oda içerisindeki sabit divan) kalkması, düğünlerin salonlarda yapılması, insanlar arasındaki eski samimi havanın azalması ile bu oyun artık oynanmamaktadır. Bilenler de çok azalmıştır. Bu oyun bir orta oyunu veya seyirlik oyun denilebilecek türden bir oyundur. Bu oyun genellikle damat adayının arkadaşları tarafından düğün gününden sonraki gün, damadı eğlendirmek, arkadaşlarından hediyeler almak üzere organize edilen bir oyundur. Damadın sağdıcı ve arkadaşları düğünden önceki bekarlığa veda ettiği, yeni yuva kurduğu bu mutlu zamanında damadın yanında öğleden veya ikindi sırası bir odada toplanırlar. Damat makatta (divanda) baş köşeye oturtulur. Önüne bir tepsi içerisinde çerezler ve çeşitli yiyecekler bırakılır. Damadın bu zamanda her istediği bir emir telakki edilerek yerine getirilir. Akçadağ’da bir günde olsa beylik beyliktir denilerek damat bir boy beyi bir aşiret reisi gibi ağırlandı.
OYUNDA DİKKAT EDİLEN HUSUSLAR
Bu oyun için oyunu bilen bir hakim, bir savcı, bir yazıcı ve iki-üç tane asker, bekçi seçilir. Hakim bulabildiği cübbe gibi bir elbise giyer ve başına sarık sarar. Savcı ile birlikte makatta damadın yanında baş köşeye otururlar. Sohbetler edilirken orada bulunanlardan birisi ayağa kalkarak el-pençe divan vaziyette hakimin önüne gelir ve orada bulunanlardan birisini kastederek, ‘Hakim bey, ben bahçeme falan ekini ekmiştim, birisi hayvanlarıyla ekinlerime zarar vermiş. Bu sene çağa çoluk aç kalacağız. Falan adamın davarlarıyla ekinimi yaydığını görenler var. Suçlunun bulunarak cezalandırılmasını istiyorum’ der. Hakim onu yerine oturtur. Savcı ile durumu mütalaa ederler. Hakim, askerlere emreder, ‘falan adamı yakalayıp getiririn’ der. Askerler suçlunun kaçmaması iç kapı tarafında hazırolda beklemektedir. Hemen orada oturmakta olan kişiyi kollarından tutarak hakimin huzuruna getirirler. Tam bir mahkeme kurulur. Savcı iddiaları söyler. Suçlu pozisyonundaki kişi durumu inkar eder. Orada oturanlardan bazı kişiler zanlıyı tarlayı yayarken gördüklerini söylerler. Oradakilerin şahitliğiyle de suç sabit olur. Hakim, ‘Gereği düşünüldü. Devletin bana verdiği yetkiye dayanarak, orman kanunlarının, ekin maddesinin 7. fıkrası gereğince falan adamın suçunun sabit olduğu; suçuna karşılık gelen 100 lira cezanın ödetilmesine, bir daha böyle bir suçu işlememesi için 10 değnek vurulup, 2 saat makat altı (divanın altı) hapsi verilmesine’ karar verir. Suçlu, gönlünden ne kopuyorsa veya mali durumuna göre (20, 30, 50 TL) bir parayı yazıcıya verir. Askerler tarafından dizlerinin üzerine çöktürülür. Mali durumuna göre normal bir para vermişse fazla acıtmayacak şekilde sırtına 10 değnek vurularak, temin edilen bir halıya sarılarak makatın (divanın) altına yuvarlanır. Orada cezası bitinceye kadar bir saat kadar sesini çıkarmadan cezasını çeker. Bu durumu herkes neşe içerisinde kahkahalarla eğlenerek seyreder. Kısa bir müddet sonra başka bir kişi yine başka bir şikayetle hakimin huzuruna gelir. Oyun böylece sürer gider. Bu arada suçlulardan birisi cezası açıklanırken veya cezasını çekerken hakimin başındaki sarığı kaparsa hakim ve mahkeme heyeti azledilmiş olur ve onlar bu defa yeni hakim ve savcının huzuruna görevlerini kötüye kullandıkları ve adaletli davranmadıkları gerekçesiyle suçlu olarak yargılanırlardı. Bu oyunda şikayetler genellikle tarım toplumu ile ilgilidir. Ekin yayma, ağaç kesme, hayvan çalma, su çalma, sınır kaydırma, harman yakma gibi şikayetler uydurulur. Cezalar ise sırta değnek cezası, falakaya yıkma, para cezası, halıya sarılarak makat (divan) altında bekletme cezası, tek ayak üzeri bekletme şeklindedir. Suçlu olmadığını iddia eden ve hakime karşı gelenlerin değnek cezalarının şiddetli bir şekilde icra edildiği, makat altında halıya sarılı vaziyette saatlerce bekletildikleri, hatta ayağından tavana asıldıkları da olurdu. Kural, suçlu olmadığını bir çok şahitle ispat etsen dahi cezayı çekmekteydi. Zaman zaman sıranın kendisine geleceğini fark edenlerin sırtına minder koydukları olurdu. Bu durumda sırtındaki minder çıkartılır ve verilen değnek cezası iki misli uygulanırdı. Cezalar uysal davranan, suçunu kabullenen, oyunu bilmeyenlere genellikle hafif şekilde uygulanır, cezaları da yarıya indirilirdi. Bu oyundan maksat damadı eğlendirmektir. Toplanan paraların bir kısmıyla çerez veya meyve alınarak topluca yenilirdi. Kalan para ise damada hediye olarak verilirdi. (Devam edecek)
Muhabir: HANİFE SARI