Kurulduğu ilke günden itibaren birçok medeniyete ev sahipliği yapan Malatya’da kadim ilçelerden biri olan Darende, 7 bini aşkın bir tarihi geçmişe sahip olmasıyla diğer ilçelerden ayrılıyor. Bu doğrultuda hem tarihi zenginliğiyle hem de kültürel ve sosyal değerleriyle Derende ilçesi, ziyaretçilerini bekliyor.
MAKEDONLAR, ROMALILAR VE BİZANSLAR YÖREYE EGEMEN OLDU
Darende, geçmişte Timelkia, Tiranda, Tiryandafil ve Derindere isimleriyle anılmıştır. Darende 7 bini aşkın tarihi bir geçmişe sahiptir. Hititlerin yerleştiği bölgeye sonraları Asurlular hâkim olmuş ve Mezopotamya ile Anadolu arasındaki ticaret merkezlerini ellerinde tutabilmek için Tohma Suyu boyunda koloniler kurmuştur. Sonraki yıllarda Persler tarafından işgal edilmiş, bölgedeki Zengibar Kalesi'ni askeri üs haline getirmişlerdir. Darende'nin ilk yerleşim yeri bu kalenin içerisinde olmuştur. Sırasıyla Makedonlar, Romalılar ve Bizanslar yöreye egemen olmuştur. 8. yüzyıldan sonra Araplar tarafından ele geçirilen bölgedeki Zengibar Kalesi'ndeki yerleşim, kültür ve ticaret merkezi haline getirmişlerdir. 1071'deki Malazgirt Savaşı'ndan sonra bölgeye Selçuklular egemen olmuş ve yerleşim Zengibar Kalesi'nin dışarısına yayılmıştır. I. Bayezid 1399'da Malatya ve yöresini ele geçirmişse de 1402'deki Ankara Savaşı'ndan sonra Timur bu topraklara hâkim olmuştur. Sonraki yıllarda yöre, Osmanlılar ile Memlükler arasında çekişmeye neden olmuş, Yavuz Sultan Selim 1515'te Malatya ve yöresini kesin olarak Osmanlı topraklarına katmıştır.
EVLİYA ÇELEBİ’NİN SEYAHATNAME'SİNDE DE YER ALMAKTA
17. yüzyılda Darende'ye gelen Evliya Çelebi, Seyahatname'sinde, o günün Darende'si hakkında
"Kalesi harap olduğundan dizdarı ve neferleri yoktur. Şehir nehir kenarında kerpiç ve tasla yapılmış 1000 kadar haneli, bağlı ve bahçeli, 7 mihrap camili, hanı, hamamı, çarsısı, pazarı olan şirin bir kasabadır."
diye söz etmektedir.
18. YÜZYILDA SİVAS'A BAĞLIYKEN 1934'TE MALATYA'YA BAĞLI BİR İLÇE KONUMUNA GETİRİLDİ
18. yüzyılda Sivas'a bağlı bir ilçe yapılmıştır. Kaynaklarda,
"Sivas Vilayeti Merkez Sancağı'nda, Tohma Çayı kıyısında kaza merkezi bir kasaba"
olarak tanımlanmıştır. Cumhuriyetin ilanından sonra 1934'te Malatya'ya bağlı İlçe konumuna getirilmiştir.
TARİHİ, TURİSTİK VE KÜLTÜREL DEĞER AÇISINDAN ZENGİN BİR İLÇE
1.356 Km2 yüz ölçümüne sahip ve il merkezine uzaklığı 107 km olan Darende’de sosyal hayat hızla gelişme ve değişme göstermektedir. Eğitim ve kültür yönünden de zengin bir yapıya sahiptir. Darende, Mehmet Paşa Halk Kütüphanesi, Somuncubaba Kütüphanesi, Es Seyyid Osman Hulusi Efendi Özel Kütüphanesi, Balaban Şeyh Abdurrahman Erzincani Kütüphanesi ve ilahiyat Fakültesi Kütüphanesinde yer alan birçok el yazması kitapları ile kültür alanında zengin bir yapıya sahiptir.
Darende, tarihi ve turistik yönünden de oldukça zengin bir yapıya sahiptir. Bunlardan Ulu Camii ve minaresi, Dânâbey Minaresi, Hacı Müsrif Camii, Taceddin Mescidi, Somuncubaba Camii ve Külliyesi, Çilehanesi, Ozan Mescidi, Senkbar (Zengibar) Kalesi, Bedesten, Hantarıs Boğazı ve Kalesi, Günpmar Şelalesi, Arslan Taşlar ve Dum Dum, Mehmet Paşa Külliyesi, Balaban Içmeceleri, Uzunok Köprüsü, Hacılar ve Nadir Köprüsü sayılabilir.
GEZİLEBİLECEK YERLER
Eski yerleşim yerlerinden biri olan Darende ilçesinde birçok turistik değeri olan yer mevcuttur. Bunlardan bazıları şöyle; Zengibar Kalesi (Taşkale), Karahisar, Kızılhisar, Kötü Kale, Balaban Çayı etrafında rastlanan sütunlar, Kaletepeler, Aslantaşlar, Ulu Cami Minaresi, Bedesten Hacı Müşrif Camii, Taceddin Mescidi, Balaban kasabasında Abdurrahmani Erzincani Camii, Köprügözü, Somuncu Baba Camii, Balıklı Kuyular, Gürpınar Şelalesi, Mehmet Paşa Külliyesi, Balaban İçmeleri, Uzunok Köprüsü.
Muhabir: HANİFE SARI